Όταν οι ταξιδιώτες κατευθύνονται προς την κοιλάδα Pankisi, οι προειδοποιήσεις συχνά ξεκινούν πριν φτάσουν, συνήθως από το στόμα ενός ανήσυχου οδηγού ταξί, αβέβαιου αν πρέπει να μεταφέρει τουρίστες σε αυτόν τον απομακρυσμένο προορισμό.
“Γιατί πάτε εκεί; Τι θα κάνετε; Δεν ξέρω, δεν είναι ασφαλές για σας εκεί” σύμφωνα με την Khatuna Margoshvili, μία ιδιοκτήτρια ξενώνα σε μια τραχιά, όμορφη κοιλάδα.
Η Pankisi στην Γεωργία, την πρώην σοβιετικής χώρα πέρα από τα ανατολικά όρια της Ευρώπης, έχει μακροχρόνια φήμη που διαμορφώθηκε περισσότερο από τα πρωτοσέλιδα παρά από τον τουρισμό. Στις αρχές της δεκαετίας του 2000, οι Τσετσένοι που έφευγαν από τον πόλεμο της Μόσχας στην πατρίδα τους χρησιμοποιούσαν την κοιλάδα ως καταφύγιο. Η Ρωσία υποστήριξε ότι κάποιοι ήταν πρώην μαχητές.
Μετά την επίθεση στις 11 Σεπτεμβρίου του 2001, οι Ηνωμένες Πολιτείες ισχυρίστηκαν ότι επιχειρησιακοί της al Qaeda βρίσκονταν στην Pankisi και υπέθεσαν ότι ο Osama bin Laden ήταν ανάμεσά τους -κατηγορίες που ποτέ δεν αποδείχθηκαν. Το στίγμα επεκτάθηκε την δεκαετία του 2010, όταν το ISIS στρατολόγησε δεκάδες κατοίκους από την κοιλάδα.
Σήμερα, η ιστορία είναι διαφορετική, όπως ανακαλύπτουν οι επισκέπτες που κάνουν το ταξίδι. Μια έκθεση του 2023 από τον οργανισμό των ΗΠΑ για τη διεθνή ανάπτυξη περιέγραψε το Pankisi ως “ειρηνικό” και οι διαδικτυακές αναζητήσεις για την κοιλάδα Pankisi επιστρέφουν λίστες για περιηγήσεις με άλογα, εργαστήρια δημιουργίας τσόχας και μαθήματα παρασκευής ζυμαρικών khinkali, αντί για αναφορές ισλαμικού εξτρεμισμού.
Και ενώ το Υπουργείο Εξωτερικών των ΗΠΑ εξακολουθεί να προειδοποιεί τους Αμερικανούς πολίτες να μην ταξιδεύουν στην περιοχή, πολλοί εξακολουθούν να κάνουν το ταξίδι.
<glomex-integration integration-id="40599w17mggcy6o3" playlist-id="auto“>
“Τα προηγούμενα δύο με τρία χρόνια, το 80% των επισκεπτών μας προέρχονταν από την Αμερική” λέει η Margoshvilli.
Ασυνήθιστες παραδόσεις
Ο τουρισμός στην Pankisi είναι ακόμα σχετικά νέος και παραμένει περιορισμένος σε σχέση με πιο καθιερωμένους προορισμούς στην Γεωργία. Αλλά το ενδιαφέρον έχει αυξηθεί καθώς έχουν δημιουργηθεί καταλύματα και οι τουριστικοί πράκτορες έχουν αρχίσει να συμπεριλαμβάνουν τη κοιλάδα στα δρομολόγιά τους.
Η Karolina Zygmanowska, μία ξεναγός για εκδρομείς του σαββατοκύριακου στην Γεωργία ξεκίνησε να οργανώνει ξεναγήσεις στην Pankisi δύο χρόνια πριν.
“Οι άνθρωποι ζήτησαν την ξενάγηση, οπότε αρχίσαμε να την διεξάγουμε. Το ενδιαφέρον άρχισε αφού ακούσαμε ότι ένας αριθμός ξενώνων άνοιξε εκεί” λέει “έχουν την δική τους κοινότητα, την δική τους κουλτούρα -τα φαγητά τους ακόμα είναι λίγο διαφορετικά από άλλα μέρη της Γεωργίας.”
Πολλές οικογένειες που ζουν στην κοιλάδα είναι Κισίτες, απόγονοι Τσετσένων και Ινγκουσέδων αποικιστών που μετανάστευσαν στην Γεωργία τον 19ο αιώνα. Μιλάνε Τσετσενικά μαζί με Γεωργιανά και μερικές φορές Ρωσικά. Ακολουθούν τις sufi και σουνιτικές μουσουλμανικές παραδόσεις σε μια χώρα που αποτελείται κυρίως από ορθόδοξους χριστιανούς.
Κάθε Παρασκευή, γυναίκες από όλη την κοιλάδα συγκεντρώνονται στο παλαιό Τζαμί στο χωριό Duisi για να τελέσουν το zikr, ένα τελετουργικό ριζωμένο στον σουφικό μυστικισμό. Οι συμμετέχοντες κινούνται σε κύκλο, ψάλλοντας, τραγουδώντας και χειροκροτώντας καθώς ο ρυθμός αυξάνεται σταδιακά. Η Pankisi είναι το μόνο μέρος που οι γυναίκες τελούν το zikr και οι επισκέπτες μπορούν να ζητήσουν να παρακολουθήσουν την τελετή.
Η Pankisi βρίσκεται κοντά στην Tusheti, μια ορεινή περιοχή που ήδη είναι δημοφιλής στους πεζοπόρους, αλλά ο τουρισμός στην ίδια την κοιλάδα τώρα αρχίζει να αναπτύσσεται. Κατά τη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας, οι κοινοτικές πρωτοβουλίες -πολλές από τις οποίες υποστηρίχθηκαν από ξένη βοήθεια- έχουν βοηθήσει στην ανάπτυξη μιας μικρής τουριστικής βιομηχανίας από το μηδέν.
Για ορισμένους κατοίκους, το κίνητρο να ανοίξουν τις πόρτες τους στους τουρίστες ξεπερνούσε το εισόδημα τους. Η Margoshvilli είναι μέλος του συνδέσμου τουρισμού και ανάπτυξης της κοιλάδας Pankisi, ο οποίος ιδρύθηκε το 2018 από μια ομάδα γυναικών, που ήλπιζαν ότι ο τουρισμός θα μπορούσε να βοηθήσει στην αλλαγή των αντιλήψεων για την κοιλάδα.
Οι προσπάθειές τους έχουν τραβήξει διεθνή προσοχή. Το 2020, το Lonely Planet συμπεριέλαβε την Pankisi στον οδηγό του για την Γεωργία, την Αρμενία και το Αζερμπαϊτζάν. Την ίδια χρονιά, το τουριστικό συμβούλιο της Γεωργίας ξεκίνησε να προωθεί την περιοχή στην ιστοσελίδα του -μόλις δύο χρόνια μετά από μια αμφιλεγόμενη επιδρομή κατά της τρομοκρατίας στην κοιλάδα.
Αβέβαιοι καιροί
Οι ντόπιοι λένε ότι η ανεργία έπαιξε προηγουμένως ρόλο στην επιτυχία του ISIS να στρατολογεί νέους ανθρώπους διαδικτυακά, και ο σύνδεσμος τουρισμού και ανάπτυξης της κοιλάδας Pankisi περιγράφει τον τουρισμό ως “την μόνη βιομηχανία” που είναι διαθέσιμη αυτή την στιγμή στην περιοχή. Αλλά το μέλλον αυτής της βιομηχανίας είναι αβέβαιο. Η αναστολή χρηματοδότησης της USAID, ακολουθούμενη από την εισαγωγή από την κυβέρνηση της Γεωργίας ενός “νόμου για τους ξένους πράκτορες” που περιορίζει την αποδοχή χρηματοδότησης από το εξωτερικό, έχει αφήσει τα αναπτυξιακά έργα σε αβεβαιότητα.
Η Margoshvilli έλαβε την υποστήριξη της USAID για να ανοίξει τον ξενώνα της πριν μια δεκαετία. “Ήμασταν από τους πρώτους στην κοιλάδα που ανοίξαμε” λέει “σκεφτήκαμε ότι θα ήταν δυνατό να κερδίσουμε χρήματα, παρόλο που εκείνη την περίοδο υπήρχαν πολύ λίγοι τουρίστες.”
Ακολούθησαν άλλες πρωτοβουλίες. Οι νέοι που συνδέονταν με το ίδρυμα Roddy Scott -την σχολή αγγλικής γλώσσας της κοιλάδας και πρώην δικαιούχο επιχορηγήσεων από την USAID και την Ευρωπαϊκή Ένωση- τώρα εργάζονται ως ξεναγοί κατά την διάρκεια της θερινής περιόδου. Το συμβούλιο των γυναικών της Pankisi, που έχει επίσης συνεργαστεί με Ευρωπαίους και Αμερικανούς δωρητές, έχει στηρίξει την τοπική επιχειρηματικότητα και την επαγγελματική εκπαίδευση.
“Έχουμε διαφορετικά έργα, έχουμε επαγγελματικά -ραπτική, ξυλουργική, κεραμική, μαγειρική, κτηνιατρική και ιατρική” λέει η Guliko Khangoshvilli, μέλος του συμβουλίου των γυναικών “είχαμε επίσης μαθήματα τουρισμού, ώστε οι ντόπιοι να μάθουν για τον τουρισμό και πως να ανοίξουν ξενώνες.”
Αλλά η αβεβαιότητα βαραίνει πολύ. “Ακόμα δουλεύουμε χωρίς να πληρωνόμαστε και περιμένουμε να δούμε τι θα γίνει” λέει.
“Ήταν τέλειο”
Ο Shenguli Tokhosashvilli ήταν ανάμεσα σε αυτούς που ωφελήθηκαν από προηγούμενες επενδύσεις. Το 2017, ο ντόπιος του Pankisi έλαβε μια χορηγία από την USAID για να ξεκινήσει την Kisturi Draft, μια μικρή ζυθοποιία που παράγει ένα παραδοσιακό τσετσενικό μη αλκοολούχο ποτό από τριαντάφυλλο και αγριοκέρασο. Άφησε την δουλειά του ως δικηγόρος στην Τιφλίδα για να επιστρέψει σπίτι.
Η ετικέτα του προϊόντος φέρει το Tebulosmta, ένα βουνό στα σύνορα της Γεωργίας και της Τσετσενίας. “Αυτή η μπίρα είναι μια παράδοση από Τσετσένους ανθρώπους του παρελθόντος, από τους Τσετσένους αδερφούς και αδερφές μας” λέει ο Tokhosashvilli.
Σήμερα, η Kisturi Draft πωλείται τοπικά και σε εστιατόρια στην πρωτεύουσα της Γεωργίας, Τιφλίδα, και στην πόλη της ακτής της Μαύρης Θάλασσας, Batumi. Οι επισκέπτες μπορούν να δοκιμάσουν το ποτό στην βεράντα της ζυθοποιίας στο χωριό Omalo, που έχει γίνει τακτική στάση για τουριστικά γκρουπ. Αλλά ο Tokhosashvilli είναι επιφυλακτικός σχετικά με την επέκταση λόγω της παύσης ξένης χρηματοδότησης.
Είπε ότι λίγοι Γεωργιανοί επισκέπτονται την κοιλάδα. “Οι φίλοι μου στην Τιφλίδα με ρώτησαν αν χρειάζεται διαβατήριο ή ειδική βίζα για να επισκεφτείς την Pankisi” λέει.
Για τους ξένους τουρίστες αυτή η φήμη μπορεί να έρθει σαν έκπληξη. Η Joanna Horanin, που διαχειρίζεται το ταξιδιωτικό blog The Blond Travels, επισκέφτηκε την Pankisi ενώ ταξίδευε στην Γεωργία.
“Πραγματικά ήθελα να πάω κάπου που δεν έχει τόσους πολλούς τουρίστες και είναι λίγο πιο απομακρυσμένα -κάπου με μια εμπειρία μιας απλής ζωής στο χωριό” λέει.
“Κάναμε ιππασία, μια εκδρομή σε έναν καταρράκτη -και μετά όταν ήρθαμε σπίτι, φάγαμε ένα γεύμα με khinkali. Αυτά ήταν διαφορετικά, γιατί συνήθως είναι με κρέας και μανιτάρια, αλλά στην Pankisi ήταν με τσουκνίδα.”
“Ήταν τέλεια. Ήταν πιθανότατα μία από τις καλύτερες εμπειρίες που είχαμε στην Γεωργία.”
Γέλασε σχετικά με την φήμη της κοιλάδας.
“Είναι φανερά επικίνδυνη” λέει “δεν είχα ιδέα για αυτό.”
Μετάφραση από άρθρο του CNN