Ταξίδι στο Καστελλόριζο, σε έναν από τους πιο μαγευτικούς προορισμούς του πλανήτη-ΕΙΚΟΝΕΣ

Κείμενο-Εικόνες: Κωνσταντίνος Σφήκας

Ένας βράχος στις εσχατιές της σημερινής Ελλάδας, ακοίμητος φρουρός του Ελληνισμού, απέναντι από τις ακτές της Λυκείας, η αρχαία Μεγίστη, το σημερινό Καστελλόριζο ήταν στο νου μου εδώ και 30 χρόνια.

Φέτος λοιπόν , το σωτήριο έτος 2025 το όνειρο έγινε πραγματικότητα.

Το νησί των σφουγγαράδων, των ναυτικών, των καραβοκύρηδων με υποδέχτηκε και χάραξε ανεξίτηλα το όνομα του μέσα μου.

Οι εικόνες που αποκόμισα περνούν μπροστά από τα μάτια μου αυτή την ώρα που γράφω , βλέποντας τον Όλυμπο στην Πιερία.

Σπίτια λευκά η πολύχρωμα, ασβεστωμένα εκκλησάκια που περιμένουν τα πανηγύρια για να συναντηθούν τα παλληκάρια με τις όμορφες του νησιού και μια ιστορία που να σου κόβει την ανάσα για το πώς ξεκίνησε να ζει αυτός ο βράχος μέσα στο πέλαγος , πως πέρασε τόσες περιπέτειες για να καταλήξει, πάντα μέσα από τον διακαή πόθο των Καστελλοριζιών, για την ένωση με την Ελλάδα.

5.000 χρόνια αριθμεί το νησί αποκομμένο από τον υπόλοιπο νησιωτικό κόσμο του Αιγαίου.

Πόλεμοι , επιδημίες και σεισμοί χάραξαν βαθιά τα χνάρια τους στο σώμα του ακριτικού νησιού.

Παρ’ όλα αυτά η συνέχεια της ιστορίας γράφεται από τους ανθρώπους, τους ανθρώπους του και παρά την δημογραφική αφαίμαξη που υπέστη οι εναπομείναντες κάτοικοι και η αγάπη των μεταναστών μέχρι και τέταρτης γενιάς τροφοδοτούν τον “μύθο” που μετουσιώνεται σε πραγματικότητα με την σταδιακή αναγέννηση του νησιού.

Μια αναγέννηση που επιτελείται με μεγάλο σεβασμό στην παράδοση ,που ευτυχώς η “αξιοποίηση” δεν τολμά να αγγίξει.

74 μίλια χωρίζουν το νησί από τη Ρόδο. 1,5 μίλι το χωρίζει από τις ακτές της Τουρκίας.

Η «ρίζα του Καστελλιού», εκεί που πατούσε το δίδυμο κάστρο του νησιού, έδωσε το όνομα σε αυτόν τον μικρό παράδεισο επί της γης.

Ο ήλιος ανεβαίνει από την ακτή της Λυκίας όπου οι Καστελλοριζιοί είχαν άλλοτε κτήματα. Τώρα οι περιουσίες τους περιορίζονται στο νησί. Το 1923 ήταν η χρονιά που όλα άλλαξαν με την ανταλλαγή των πληθυσμών.

Η Βίγλα είναι η μυκηναϊκή φάση του νησιού με τα μεγάλα αγκωνάρια από το 1300 π.Χ. στο Παλαιόκαστρο στο ψηλότερο σημείο του νησιού.

400 σκαλιά ( μόνο για πρωινή διαδρομή λόγω ζέστης) οδηγούν στον αρχαιολογικό χώρο των Αχαιών , των Δωριέων από όπου βλέπεις τα νησιά της Ρω και της Στρογγύλης, 2 από τα 70 νησιά που απλώνονται στη θάλασσα γύρω από το νησί.

Η θέα από το σημείο αυτό είναι απαράμιλλη.

Οι κάτοικοι βίγλιζαν το πέλαγος κοντά στους θεούς που λάτρευαν τότε.

Το τείχος προέρχεται από τους Δωριείς με συνεχείς μετασκευές από τους Ρωμαίους και τους Βυζαντινούς. Παλιοί ναοί του Απόλλωνα και της Αρτέμιδος που παραχώρησαν τη θέση τους στους χριστιανικούς ναούς. Η ιστορία γράφεται πάντα από την μεριά των νικητών.

Το κονάκι (το φρουριακής διάρθρωσης οίκημα που δημιούργησαν οι Ιππότες του Αγίου Ιωάννη) και μετά σπίτι του Τούρκου διοικητή με τις 3 γυναίκες του είναι το σημερινό μουσείο του Καστελλόριζου.

Μια μεσαιωνική αυλή, με βελοθυρίδες και κανονιοθυρίδες προστατεύουν σε πρώτο επίπεδο την είσοδο του λιμανιού. Ασβεστωμένοι δρόμοι οδηγούν εκεί ψηλά και ακόμη ψηλότερα το Castel Rosso, η ακρόπολη του νησιού.

Μαγική εικόνα η θέα από εκεί ψηλά.

Από αυτό το σημείο περπατάς σε ένα παράλιο μονοπάτι για να συναντήσεις το πολύ όμορφο μνημείο του Λυκιακού τάφου που αντικρίζει την απέναντι ακτή….

Ο νεκρός άρχοντας θα είχε την καλύτερη θέα του νησιού.

Εκεί ψηλά αντιλαμβάνεσαι την συρρίκνωση του πολίσματος που αριθμούσε 12.000 κατοίκους πριν τους σεισμούς, τη φωτιά και την μετανάστευση στις ΗΠΑ και κυρίως στην Αυστραλία.

Εκεί ψηλά αντιλαμβάνεσαι τι χάθηκε από τον κτιριακό πλούτο του νησιού .εσάς σε ελάχιστες δεκαετίες.

Μια απόκοσμη σιωπή” πλανάται” στα μάτια του επισκέπτη. Έντονα συναισθήματα βιώνονται από την θέα που σου κόβει την ανάσα. Είναι αυτή η αίσθηση πως είσαι μόνος εδώ ψηλά αλλά δεν είσαι μοναχός σου… Σου παραστέκονται οι ψυχές όσων χάθηκαν στο πέρασμα του χρόνου όσων έφυγαν, όσων θα ήθελαν να επιστρέψουν αλλά δεν επέστρεψαν.

Σαν ένας πνιχτός ήχος από την ελάχιστη φύση γύρω σου να φτάνει στα αφτιά σου: Καστελλόριζο. 

Οι ψαρόβαρκες και οι λάντζες κάνουν πίσω μπρος στο λιμάνι. Μεταφέρουν τους επισκέπτες προς την ευπώλητη εκδρομή προς την σπηλιά του Παραστά η Γαλάζια Σπηλιά .

Εδώ έβρισκαν απάγκιο οι πειρατές και έκρυβαν την λεία τους. Μοναδική η πρωινή στιγμή (από τις 7.30 έως τις 10.00) που την προσεγγίζεις με βάρκα, πέφτεις στον πυθμένα της βάρκας και περνάς εντός….

75 μέτρα μήκος, 40 πλάτος και 35 μέτρα ύψος οι διαστάσεις της. Για το βάθος μη με ρωτάτε….

Είχε θάλασσα όταν φτάσαμε. Ο βαρκάρης μας δεν τολμούσε να μπει μέσα…. Η είσοδος σε κάθε κύμα σχεδόν εξαφανιζόταν…. Πηδάω λοιπόν στο νερό και μπαίνω στην σπηλιά όπου φωλιάζουν φώκιες. Κολυμπώ μέσα στο πιο όμορφο γαλάζιο νερό που έχω δει ποτέ μου καθώς οι ακτίνες το ηλίου διαθλώνται από το άνοιγμα .. μοναδική εμπειρία . Το ανέβασμα στη βάρκα ήταν μια μικρή περιπέτεια αλλά όλα καλά στο τέλος.

Στη βόλτα μας περνάμε από τον όρμο Ναύλακα, όπου ελιμενιζόταν ο γαλλικός στόλος στην γαλλική κατοχή.

Το “κορδόνι” είναι αυτός ο παράκτιος δρόμος που πλαισιώνεται από τα όμορφα σπίτια.

Η καρδιά του νησιού είναι εδώ. Κάθε ώρα το φως αλλάζει, κάθε λίγο η οπτική του επισκέπτη. Η χαρά του φωτογράφου φυσικά…

Το σύμβολο του νησιού είναι τοποθετημένο στην καρδιά του Κάβου μπροστά στο τζαμί που έγινε μουσείο και έχει μια υπέροχη προβολή για την ιστορία του νησιού. Ελάχιστα αντικείμενα, αλλά τόσο όμορφα.

Η κατάληξη της βάρκας απέναντι από τη χερσόνησο Νιφτάκι με το νεκροταφείο του νησιού είναι το νησάκι με το “μοναστηράκι” του Αη Γιώργη.

Το όνομα απαντάται σε αντίστοιχα νησιώτικα μέρη καθότι οι Οθωμανοί που λάτρευαν τον Άη Γιώργη ως Χιντιρελές έδιναν την άδεια να χτίζονται μοναστήρια μικρού βεληνεκούς.

Το ασπρισμένο εκκλησάκι με την οργανωμένη βραχώδη πλαζ (σκάλα να κατέβεις και καθόλου άμμο) σου θυμίζει περισσότερο Κυκλάδες και λιγότερο 12νησα. Οι ξαπλώστρες δεν είναι ακριβές και η έκπληξη είναι να βλέπουμε Τούρκους εργαζόμενους. Μα τόση έλλειψη ανθρώπινου δυναμικού;

Τα βράχια δείχνουν σαν να κόπηκαν κατακόρυφα. Μοναδικό τοπίο με τους κόκκινους βράχους να δίνουν ίσως το όνομα του νησιού.

Η απέναντι Λυκιακή ακτή φαντάζει ως η φυσική συνέχεια του νησιού (η το αντίθετο!) με τα Πάταρα και τα μνημειακά της κτίρια (θέατρο, βουλευτήριο, αγορά) όπου σύμφωνα με τον αρχαίο κόσμο ο Απόλλωνας ξεχειμώνιαζε εκεί, όπως και στην παραπλήσια μεγάλη και σημαντική πόλη Ξάνθο.

Εδώ έδειχναν οι ξεναγοί του τότε τον τάφο του Σαρπηδόνα, γιού του Δία και της Ευρώπης , η ομορφιά του οποίου αποτυπώθηκε στον περίφημο κρατήρα του Ευφρονίου όπου τον σηκώνουν νεκρό ο Ύπνος και ο Θάνατος έχοντας αποδώσει πίσω στο σώμα όλη την πρότερη ομορφιά του για να ταφεί ως άξιος γιος του Δία.

Ο κρατήρας βρίσκεται στη βίλλα Τζούλια στην Ρώμη.

Πολύ κοντά ο άλλος μοναδικός χώρος των Μύρων/Ντέμρε με το μοναδικό θέατρο και τους λυκιακούς τάφους σμιλεμένους στον βράχο σε κλιμακωτή διάταξη.

Συγκίνηση.

Όλη αυτή η περιοχή ήταν ο ζωτικός χώρος των Καστελλοριζιών.

Ολοφάνερα οι Λύκιοι αναζητούσαν Έλληνες αρχιτέκτονες και τεχνίτες για τον καλλωπισμό των μνημείων τους.

Αντίστοιχα σε πιο πρόσφατους καιρούς οι Καστελλοριζιοί έφερναν μεγάλους κίονες για να διακοσμήσουν τις εκκλησίες τους.

Ο Άγιος Γεώργιος στα “Χωράφια” ( σημείο όπου είχαμε τα μεγαλύτερα σπίτια των καραβοκύρηδων, κατεστραμμένα από τον σεισμό και τη φωτιά τώρα με ένα καταπληκτικό ταβερνάκι με το όνομα Πλατάνια) πλήρως ανακαινισμένος το 1903 , εκκλησία που ξεκίνησε από τον πολύ πλούσιο βλαστό του νησιού που έκανε περιουσία στην Αίγυπτο και άφησε την μισή του περιουσία στο νησί.

Οι κίονες εντός είναι από τα Πάταρα.

Ο Άη Γιώργης του Πηγαδιού είναι στο κέντρο του οικισμού και είναι μια πολύ όμορφη εκκλησία.

Από εκεί ξεκινάει η “Παλαμεριά” η απέναντι όχθη με σπίτια και πανσιόν σε μεγαλύτερη διασπορά χώρου με αληθινά ποιητικές εικόνες.

Ίσως το πιο αγαπημένο μου σημείο θέασης.

Περπατώντας εδώ στο μούχρωμα συναντάς τους ντόπιους να έχουν ανοιχτά πόρτες και παράθυρα με πολύ όμορφους φωτισμούς και να απολαμβάνουν την ηρεμία τους καθισμένοι έξω από το σπίτι.

Ποιότητα ζωής σκέφτεσαι…

Η μεγάλη αστική σχολή του Σαντραπέ (το όνομα υποδηλώνει το Γάλλο ελληνικό ετυμολογικό “χωρίς ντροπή” αφού ο μεγιστάνας του πλούτου δεν σταματούσε σε τίποτε στον βωμό του κέρδους και της καταξίωσης) ήταν το σημείο αναφοράς για όλους τους γάμους που γινόταν στον παρακείμενο ναό.

Οι φωτογραφίες με γάμους κηδείες και άλλα κοινωνικά γεγονότα είναι ένα πολύτιμο αρχείο για το νησί και την ιστορία του.

Το παρελθόν του νησιού ξεκινάει από.το.9.000 π.Χ. με την Νεολιθική εποχή, με Μινωική και Μυκηναϊκή φάση, (κυκλώπεια τείχη και ταφές) και πρώτους μόνιμους κατοίκους τους Δωριείς. Άφιξη Φοινίκων και μικτή κοινωνία και πολλαπλά ονόματα για τη Νήσο όπως Κισθήνη, Μεγίστη Μαγιάς (αραβικό) Μεΐς (Οθωμανικό) Castel Roux, Il de Castellorizo , Castel Rosso.

Το νησί ευρισκόμενο στο μέσο των εμπορικών δρόμων της ανατολής εκ των ων ουκ άνευ θα γινόταν εμπορικός κόμβος.

Κάτοικοι φιλοπάτριδες, γενναίοι, φίλεργοι θαλασσόλυκοι δεν το εγκατέλειψαν ποτέ. Πατρίδα. Πίστη, Οικογένεια ήταν οι αρχές τους. Το νησί υπήρξε πέρασμα για την Αγία Ελένη επιστρέφοντας από τους Αγίους τόπους και σύμφωνα με την παράδοση έκτισε μικρό ναό εδώ Ροδίτες, Αλικαρνασσός, Πτολεμαίοι της Αιγύπτου οι κάτοχοι του έως ότου αναλάβουν οι Ρωμαίοι, οι πειρατές της Κιλικίας και οι Κάρες.

Οι Σταυροφορίες υπήρξαν καταστροφικές για το νησί.

Το 1306 θα το καταλάβουν οι Ιωαννίτες ιππότες ενώ το 1440 ο Τζελ Αλ Ντιν με τους Αιγύπτιους γίνεται κύριος του νησιού. Το 1461 το νησί κατέχουν οι Καταλανοί και το 1470 ο βασιλιάς της Νεαπόλεως.

1521 και άφιξη των Ισπανών ακολουθούμενοι από τους Βενετούς έως το 1635. Το 1659 επαναφορά των Βενετών με τον Φραντσέσκο Μοροζίνι.

Τούρκοι Βενετοί και πειρατές εναλλάσσονται σε αυτό το στρατηγικό σημείο της Μεσόγειο.

Το καταλαμβάνει ο Λάμπρος Κατσώνης για τους ίδιους λόγους και η Τουρκοκρατία είναι ελάχιστη από το 1792 έως το 1821.

Από το 1830 ξεκινάει η δεύτερη Τουρκοκρατία με το Πρωτόκολλο του Λονδίνου.

Το εμπόριο και η ναυτιλία έφτασαν σε ένα απόγειο.

Σχολεία από χορηγίες, εκκλησίες εξαιρετικές επίσης από χορηγούς.

Όταν η Επανάσταση ξεκινούσε στην Ελλάδα;

Συμμετείχαν πάντα οι νησιώτες.

Το 1913 είναι ελληνική περίοδος αλλά οι Γάλλοι το 1915 καταλαμβάνουν το νησί. Το 1921 η Γαλλία παραχωρεί το νησί ως φέουδο στους Ιταλούς Η φασιστική Ιταλία κυβερνά το νησί με πυγμή και έχουμε το πρώτο μεγάλο κύμα μετανάστευσης για Ρόδο, Πειραιά, Αίγυπτο, Αμερική και Αυστραλία.

Το 1941 από 15.000 κατοίκους έχουμε μόνον 1500 πια…

Στις 13 Σεπτεμβρίου του 1943 φτάνουν οι Άγγλοι στο νησί.

Μετανάστευση σε Κύπρο, Παλαιστίνη (σε στρατόπεδα συγκέντρωσης).

Επιστροφή το 1945 σε ένα λεηλατημένο νησί από τους Άγγλους στρατιώτες που έβαλαν φωτιά στα 1.400 σπίτια για να κρύψουν την λεηλασία. Η φωτιά διέλυσε τον οικιστικό ιστό.

Οι διακοπές στο Καστελλόριζο στοιχίζουν περισσότερο από άλλα μέρη της Ελλάδας.

Το αεροπλάνο μέχρι την Ρόδο και από εκεί το ελικοφόρο για το νησί έχουν ένα σεβαστό κόστος. Το φαγητό δεν είναι φθηνό. Εάν θυμηθούμε το νησί παρήγαγε κρασί από τα αμπέλια που δεν υπάρχουν πια και τέλος όσον αφορά την γεωργική παραγωγή. Φυσικά τα αλιεύματα συνεχίζουν να υπάρχουν στους περιορισμένους ψαρότοπους αλλά πραγματικά θα ήταν λάθος να μην δοκιμάσετε το Συμιακό γαριδάκι.

Εκεί που δοκιμάζεις τα όχι φθηνά πιάτα στα εστιατόρια βλέπεις δίπλα σου να παίζουν παιδιά χ κυνηγητό, κρυφτό χωρίς επόπτευση από τους γονείς. Ένας αέρας ελευθερίας και σιγουριάς. Μια εικόνα από τη νιότη μας.

Έρχεται η ώρα της αναχώρησης.

Το ένα και μοναδικό ταξί θα μας πάει στο μίνι αεροδρόμιο. Στην αναμονή δοκιμάζουμε ένα παγωτό σε μια όμορφη πλατεία από την οποία παραθέτω φωτογραφίες του πως ήταν το 1993 και πως είναι τώρα που οι Kazzies δηλαδή οι Καστελλοριζιοί τέταρτης γενιάς από την Αυστραλία μπαίνουν δυναμικά στο παιχνίδι αναστήλωσης, αποκατάστασης των σπιτιών από αυτή τη γωνιά της Ελλάδας.

Η πλατεία του Φανιά πριν…

Και σήμερα…

Σαν κατακλείδα θα ήθελα να καταθέσω πως ύστερα από.40 χρόνια που ήθελα να έλθω σε αυτόν τον τόπο, η επίσκεψη μου ήταν μια ευλογία που θα μου μείνει αξέχαστη.

Θεωρώ το Καστελλόριζο ένα από τα ωραιότερα μέρη του κόσμου, με μια απίστευτη ιστορία και ένα όμορφο μέλλον με όσους το αγαπούν: ντόπιους, με καταγωγή από εκεί και επισκέπτες.

Θα ξαναπάω οπωσδήποτε. 

*Ο Κωνσταντίνος Σφήκας είναι ξεναγός και δημοσιογράφος UNESCO.