Λέξεις: Στέργιος Μήττας
Βάλαμε από ένα σακίδιο στην πλάτη με την Αρετή, με ελάχιστο εξοπλισμό μέσα και μια ιδέα που δεν ήξερα αν θα λειτουργήσει.
Μπήκαμε σε ένα από αυτά τα τεράστια αεροπλάνα που χωράνε σχεδόν ένα ολόκληρο χωριό, νομίζοντας ότι πάμε κάπου πολύ μακριά. Το ‘’μακριά’’ ήταν τελικά μόλις έντεκα ώρες πτήσης – και κάπως έτσι φτάσαμε στην Ταϊλάνδη.
Δεν είναι και λίγο. Αλλά ο χρόνος περνά πιο εύκολα απ΄όσο φαντάζεσαι.
Είχαμε ετοιμάσει τα προσωπικά μας σάντουιτς και κάνα δυο λίτρα νερό και απλώς αφεθήκαμε στο ταξίδι. Αν θέλεις το jet lag να μην σε χτυπήσει δυνατά και τα πόδια σου να μην πρηστούν, πίνε αρκετό νερό, φόρεσε κάλτσες συμπίεσης και σηκώνεσαι κάθε ώρα για περπάτημα στους διαδρόμους του αεροπλάνου και διατάσεις.
Καθώς θα περπατάς στους διαδρόμους, θα περνάς δίπλα από δεκάδες φωτεινές οθόνες κινητών τηλεφώνων που παίζουν ταινίες δράσης. Μην κάνεις το ίδιο. Μπες στη δική σου εσωτερική ηρεμία. Κοίτα απλώς τα σύννεφα.
Στα 13.000 μέτρα ύψος είναι μια σπάνια ευκαιρία να χαλαρώσεις — ίσως και να διαλογιστείς.
Εκείνο που δεν ήξερα τότε, κοιτώντας τα σύννεφα από τόσο ψηλά, ήταν ότι αυτό το ταξίδι θα κατέληγε σε ένα μικρό ντοκιμαντέρ.
Πρωτοχρονιά στην Ταϊλάνδη
Μετά από ένα πολύωρο ταξίδι με αεροπλάνα είχαμε φτάσει στο Krabi και το πρώτο πράγμα που συνέβη όταν πατήσαμε το πόδι μας εκεί ήταν ότι γίναμε μούσκεμα.
Πριν προλάβουμε να καταλάβουμε τι συμβαίνει, μικρά παιδιά με νεροπίστολα και μεγάλοι με κουβάδες μάς πετούσαν νερό από παντού. Σε λίγα λεπτά είχαμε γίνει εντελώς μούσκεμα, όπως και όλοι όσοι περνούσαν από τον δρόμο.
Κάποια στιγμή, μια γυναίκα πλησίασε την Αρετή, χαμογέλασε και της άπλωσε απαλά στο πρόσωπο μια λευκή πάστα. Ήταν ακόμη ένα μέρος του ίδιου εθίμου.
Ήταν η παραδοσιακή ταϊλανδέζικη Πρωτοχρονιά, το Songkran. Το έθιμο θέλει τους ανθρώπους να βρέχονται μεταξύ τους, γιατί έτσι ξεπλένεται η παλιά χρονιά με όλα τα άσχημα και μπαίνεις καθαρός στη νέα.
Δεν θα μπορούσαμε να φανταστούμε πιο ταιριαστό καλωσόρισμα για τη χώρα στην οποία θα ζούσαμε τους επόμενους δύο μήνες.
Η χώρα του Βούδα
Η Ταϊλάνδη απέκτησε το σημερινό της όνομα το 1939. Παλαιότερα λεγόταν Σιάμ και είναι από τις λίγες χώρες της Νοτιοανατολικής Ασίας που δεν πέρασαν ποτέ κάτω από την ευρωπαϊκή αποικιοκρατία. Σήμερα είναι μια βαθιά βουδιστική κοινωνία περίπου εβδομήντα εκατομμυρίων ανθρώπων.
Ο Βουδισμός δεν είναι μόνο η κυρίαρχη θρησκεία, είναι και ο τρόπος που οργανώνεται η καθημερινότητα. Περίπου το 90% του πληθυσμού ακολουθεί τον Θεραβάντα Βουδισμό, μια από τις πιο παλιές και αυστηρές μορφές του. Οι ναοί – τα λεγόμενα wat – είναι παντού. Όχι μόνο σαν θρησκευτικοί χώροι, αλλά και σαν κέντρα ζωής. Ο Βουδισμός συνυπάρχει με έναν έντονα σύγχρονο τρόπο ζωής, με τον τουρισμό, με την κατανάλωση, με αντιφάσεις που δεν λύνονται εύκολα.
Το πολίτευμά της Ταϊλάνδης είναι κοινοβουλευτική μοναρχία. Υπάρχει βασιλιάς, τον οποίο θα δεις σε φωτογραφίες σχεδόν παντού: σε δημόσια κτίρια, σε καταστήματα, ακόμη και σε μικρά μαγαζιά στις γειτονιές. Είναι ένα θέμα για το οποίο οι Ταϊλανδοί δείχνουν μεγάλο σεβασμό και αποφεύγουν κάθε αρνητικό σχόλιο και το ίδιο θα κάνεις και εσύ.
Οι πρόγονοι των σημερινών Ταϊλανδών έφτασαν στην περιοχή γύρω στο 1000 μ.Χ., από την Κίνα και το σημερινό Βιετνάμ. Με τον χρόνο αναμείχθηκαν με τους αυτόχθονες πληθυσμούς των ορεινών περιοχών — τις λεγόμενες ‘’φυλές των λόφων’’, που για αιώνες καλλιεργούσαν όπιο στα σύνορα της περιοχής που κάποτε ονομαζόταν ‘’Χρυσό Τρίγωνο’’.
Όλα αυτά τα είχα διαβάσει πριν φτάσω. Στην πράξη, όμως, η Ταϊλάνδη δεν είναι αυτά που ξέρεις — είναι αυτά που αρχίζεις να καταλαβαίνεις όταν τη ζεις.
Ρύζι και street food – μια γυναικεία υπόθεση
Για πολλούς αιώνες η ζωή στη χώρα περιστρεφόταν γύρω από το ρύζι. Μέχρι περίπου το 1960 η οικονομία της Ταϊλάνδης στηριζόταν σχεδόν αποκλειστικά σε αυτό. Αργότερα αναπτύχθηκε η βιομηχανία, οι πόλεις μεγάλωσαν και πολλά χωριά άρχισαν να ερημώνουν. Παρ’ όλα αυτά, η χώρα παραμένει μέχρι σήμερα ένας από τους μεγαλύτερους εξαγωγείς ρυζιού στον κόσμο, ενώ είναι και ο μεγαλύτερος εκτροφέας γαρίδας.
Το ρύζι είναι το εθνικό τους φαγητό. Η πιο διάσημη ποικιλία είναι το αρωματικό Jasmine. Κάποτε καλλιεργούνταν περίπου 1.500 διαφορετικές ποικιλίες ρυζιού, σήμερα κυριαρχούν λίγα υβριδικά είδη που προωθούν οι μεγάλες πολυεθνικές εταιρείες. Στο ταξίδι μας προσπαθήσαμε να βρούμε αυθεντικές τοπικές ποικιλίες, αλλά δεν ήταν εύκολο.
Αυτό όμως που συναντάς παντού – σε κάθε γειτονιά, σε κάθε χωριό, σε κάθε δρόμο – είναι το φαγητό του δρόμου. Μικρές αυτοσχέδιες κουζίνες, πάγκοι με πλαστικά τραπέζια, κατσαρόλες που βράζουν από νωρίς το πρωί μέχρι αργά το βράδυ. Εκεί μαγειρεύεται η καθημερινότητα. Όχι για τουρίστες, αλλά για τους ίδιους τους ανθρώπους.
Ζώντας την Ταϊλάνδη
Το street – food είναι παντού στην Ταϊλάνδη και σχεδόν πάντα, πίσω από αυτά τα μικρά ‘’εστιατόρια’’, βρίσκονται γυναίκες. Γυναίκες που μαγειρεύουν, σερβίρουν, καθαρίζουν, διαχειρίζονται τα πάντα. Με μια ταχύτητα και μια ακρίβεια που μοιάζει αυτονόητη, αλλά δεν είναι. Το φαγητό βγαίνει σε λίγα λεπτά, φρέσκο, ζεστό, χωρίς περιττά.
Τις βλέπεις να στέκονται όρθιες για ώρες, να δουλεύουν ασταμάτητα, να χαμογελούν. Να κρατούν ζωντανή μια ολόκληρη μικρή οικονομία που λειτουργεί στο όριο: με ελάχιστα μέσα, αλλά με απόλυτη αποτελεσματικότητα.
Σήμερα η Ταϊλάνδη είναι μια από τις πιο δημοφιλείς τουριστικές χώρες της Ασίας: ασφαλής, φιλική και εύκολη για τον ταξιδιώτη, αφού για τους περισσότερους επισκέπτες δεν απαιτείται βίζα. Είναι επίσης μια χώρα οικονομικά προσιτή με ευρωπαϊκά δεδομένα – αλλά αυτό εξαρτάται από το πώς επιλέγεις να κινηθείς. Μπορείς να ζήσεις με πολύ λίγα, αλλά μπορείς και να ξοδέψεις πολλά αν μπεις στη ‘’τουριστική βιτρίνα’’
Η πραγματική Ταϊλάνδη, όμως, βρίσκεται λίγο πιο έξω από αυτήν.
Η διαμονή είναι εύκολη και ευέλικτη. Από απλά δωμάτια και καλύβες μέχρι μικρά boutique ξενοδοχεία, θα βρεις επιλογές σχεδόν παντού. Σε πολλές περιπτώσεις δεν χρειάζεται καν να έχεις κλείσει από πριν, η αναζήτηση επί τόπου συχνά σου δίνει καλύτερες τιμές και μια πιο άμεση επαφή με τον τόπο. Ο ρυθμός της ζωής είναι διαφορετικός. Πιο χαλαρός, αλλά ταυτόχρονα πιο απαιτητικός με το σώμα: ζέστη, υγρασία, συνεχής κίνηση. Μαθαίνεις όμως γρήγορα να προσαρμόζεσαι.
Για πολλά χρόνια η Ταϊλάνδη είχε αποκτήσει και μια πιο σκοτεινή φήμη. Ο σεξουαλικός τουρισμός αναπτύχθηκε έντονα, προσελκύοντας κυρίως άνδρες από τη Δύση που έψαχναν κάτι που δεν μπορούσαν ή δεν τολμούσαν να βρουν στις δικές τους κοινωνίες. Σε ορισμένες περιοχές, αυτή η πραγματικότητα παραμένει ορατή. Δεν είναι το σύνολο της χώρας, αλλά είναι εκεί. Και δεν μπορείς να κάνεις ότι δεν τη βλέπεις.
Η ζωή είναι απλή
Κάνοντας βόλτες κοντά στην παραλία αρχίσαμε σιγά – σιγά να μπαίνουμε στον ρυθμό ζωής των ντόπιων. Έναν ρυθμό πολύ πιο αργό και ανθρώπινο από τον δικό μας.
Οι άνθρωποι εδώ δεν φαίνεται να βιάζονται. Κάθονται στη σκιά, μιλάνε, τρώνε μαζί. Ένα απλό γεύμα πάνω σε ένα χαλάκι δίπλα στη θάλασσα μπορεί να κρατήσει ώρα, χωρίς καμία βιασύνη.
Παιδιά παίζουν στην άμμο, συχνά ακόμα με τις πιτζάμες τους, σκάβουν, γελάνε, γεμίζουν τα χέρια τους με άμμο σαν να μην υπάρχει τίποτα άλλο στον κόσμο εκείνη τη στιγμή.
Οι μεγάλοι τα παρακολουθούν ήρεμα, χωρίς άγχος, χωρίς να προσπαθούν να ελέγξουν τα πάντα. Υπάρχει μια αίσθηση ότι τα πράγματα βρίσκουν τον δρόμο τους μόνα τους.
Σε λίγο αρχίζεις κι εσύ να αφήνεις πίσω σου τον δικό σου ρυθμό. Να κάθεσαι λίγο παραπάνω. Να τρως πιο αργά. Να κοιτάς περισσότερο.
Αρχίζεις να καταλαβαίνεις ότι η ζωή μπορεί να είναι πολύ πιο απλή απ’ όσο την έχουμε κάνει.
Στον Βουδιστικό ναό
Το πρώτο πράγμα που κάνεις πριν μπεις σε έναν βουδιστικό ναό είναι να βγάλεις τα παπούτσια σου. Είναι μια απλή κίνηση, αλλά σε βάζει αμέσως σε έναν διαφορετικό ρυθμό.
Μπαίνοντας, βρίσκεσαι μπροστά σε αγάλματα του Βούδα, λουλούδια, χρώματα και μια αίσθηση ηρεμίας. Οι χώροι αυτοί δεν είναι αυστηροί ή επιβλητικοί — είναι ζεστοί, σχεδόν φιλόξενοι.
Οι Βούδες σπάνια έχουν αυστηρή ή θυμωμένη έκφραση. Τα πρόσωπά τους είναι ήρεμα, με ένα ελαφρύ χαμόγελο, σαν να σου θυμίζουν ότι τα πράγματα μπορούν να είναι πιο απλά απ’ όσο τα κάνουμε.
Ο βουδισμός, τουλάχιστον όπως τον συναντάς εδώ, δεν μοιάζει με μια θρησκεία που επιβάλλεται. Είναι περισσότερο μια καθημερινή πρακτική που σε καλεί να είσαι ήρεμος, να παρατηρείς, να ζεις με λιγότερη ένταση.
Η χώρα είναι γεμάτη ναούς. Μικρούς και μεγάλους, απλούς και πιο περίτεχνους. Κάποιοι είναι λιτοί και γαλήνιοι, άλλοι γεμάτοι στολίδια, χρώματα και λεπτομέρειες που καμιά φορά φτάνουν στα όρια της υπερβολής.
Ακόμη κι εκεί όμως πίσω από την ένταση των χρωμάτων και των διακοσμήσεων, υπάρχει πάντα κάτι σταθερό: μια αίσθηση ηρεμίας που σε κάνει να στέκεσαι λίγο περισσότερο, να χαμηλώνεις τον ρυθμό σου και να παρατηρείς.
Λουλούδια και μπανάνες
Στο Krabi μείναμε σε ένα μικρό φυτώριο λουλουδιών. Ήταν ένας από αυτούς τους τυχαίους τόπους που δεν τους επιλέγεις για την άνεση, αλλά για την εμπειρία. Το πρωί ξυπνούσες και πριν κάνεις οτιδήποτε άλλο, περπατούσες ανάμεσα σε δεκάδες διαφορετικά φυτά και λουλούδια, πολλά από αυτά άγνωστα για εμάς. Μυρίζαμε τα λουλούδια, τα χαϊδεύαμε, χαιρόμασταν την απίστευτη ομορφιά τους και η μέρα ξεκινούσε πολύ ευχάριστα.
Μετά βγαίναμε έξω και δίπλα μας ήταν η κυρία με τι τοπικές μπανάνες της Ταϊλάνδης. Μικρές, αρωματικές, με έντονη γεύση και μικρούς σπόρους μέσα — τελείως διαφορετικές από αυτές που είχαμε συνηθίσει. Είναι παλαιότερες τοπικές ποικιλίες πιο κοντά στην «αρχική» μορφή της μπανάνας. Έγιναν από την αρχή το αγαπημένο μας πρωινό φρούτο.
Στο πέλαγος Ανταμάν
Μπήκαμε σε ένα μικρό τοπικό καραβάκι με κατεύθυνση το νησί Koh Lanta. Βρίσκεται στη θάλασσα Ανταμάν, στη δυτική πλευρά της νότιας Ταϊλάνδης — μια θάλασσα γεμάτη νησιά, σπηλιές και απότομους βράχους που μοιάζουν να ξεπηδούν κατευθείαν από το νερό.
Ο αέρας εδώ είναι διαφορετικός. Πιο δροσερός, πιο καθαρός. Στέκεσαι στο κατάστρωμα και αφήνεις τον αέρα να σε χτυπάει στο πρόσωπο, τα μαλλιά να ανεμίζουν και για λίγη ώρα δεν σκέφτεσαι τίποτα.
Το καραβάκι ήταν γεμάτο. Βαλίτσες στοιβαγμένες, τουρίστες, ντόπιοι, σακίδια, φρούτα, κουτιά — όλα μαζί σε μια ήρεμη, σχεδόν χαοτική ισορροπία. Κάποιοι κάθονταν μέσα, άλλοι έξω στο κατάστρωμα, κοιτώντας τη θάλασσα χωρίς να λένε πολλά.
Καθώς απομακρυνόμασταν από την ακτή, το τοπίο άρχισε να αλλάζει. Τεράστιοι βραχώδεις σχηματισμοί ξεπρόβαλλαν από το νερό, καλυμμένοι με πυκνή βλάστηση. Είναι ασβεστολιθικοί σχηματισμοί, οι λεγόμενοι καρστικοί σχηματισμοί, που υψώνονται κάθετα μέσα από τη θάλασσα, δημιουργημένοι πριν από εκατομμύρια χρόνια, όταν αυτή η περιοχή βρισκόταν κάτω από τη θάλασσα. Με τον χρόνο, το νερό και ο άνεμος σμίλεψαν αυτά τα τοπία, αφήνοντας πίσω τους αυτά τα κάθετα, σχεδόν εξωπραγματικά βουνά που υψώνονται μέσα από το πέλαγος.
Περνάς ανάμεσά τους και έχεις την αίσθηση ότι βρίσκεσαι σε κάτι ανάμεσα σε ζούγκλα και θάλασσα. Μικρές σπηλιές, στενά περάσματα, σκιές που αλλάζουν συνεχώς με το φως.
Το ταξίδι με αυτά τα τοπικά καραβάκια είναι μέρος της εμπειρίας. Ένα αργό πέρασμα από το ένα τοπίο στο άλλο, που σε βάζει χωρίς να το καταλάβεις στον ρυθμό του νησιού που σε περιμένει.
Koh Lanta
Σε αντίθεση με άλλα διάσημα νησιά της Ταϊλάνδης, το Koh Lanta έχει κρατήσει έναν πιο ήσυχο ρυθμό ζωής, με μεγάλα τροπικά δάση, μακριές παραλίες και μια χαλαρή ατμόσφαιρα που αγαπούν ιδιαίτερα όσοι ταξιδεύουν αργά.
Το νησί αποτελείται ουσιαστικά από δύο κύρια κομμάτια, με το μεγαλύτερο —το Koh Lanta Yai— να είναι αυτό όπου ζει και κινείται ο περισσότερος κόσμος. Παρά την τουριστική ανάπτυξη των τελευταίων χρόνων, έχει αποφύγει τη μαζικότητα άλλων νησιών, διατηρώντας μια πιο ήρεμη, σχεδόν ‘’γειτονική’’ αίσθηση. Έχει επίσης έντονο το μουσουλμανικό στοιχείο.
Είναι ένα νησί γεμάτο δάση και ζούγκλα, με έναν εθνικό δρυμό στο νότιο άκρο του, όπου η φύση γίνεται πιο πυκνή και άγρια. Οι παραλίες απλώνονται στη δυτική πλευρά, η μία μετά την άλλη, μεγάλες και ανοιχτές, ιδανικές για περπάτημα, ειδικά τις ώρες που πέφτει ο ήλιος.
Η ζωή εδώ κινείται πιο αργά. Δεν υπάρχει έντονη νυχτερινή ζωή, ούτε η αίσθηση βιασύνης που βρίσκεις αλλού. Μικρά μαγαζιά, street-food, χωμάτινοι δρόμοι που οδηγούν στη θάλασσα και μαϊμούδες για παρέα.
Ένα πρωινό γεμάτο φρούτα
Μείναμε στο Koh Lanta δέκα μέρες, σε μια ξύλινη καλύβα δίπλα στο δάσος και γρήγορα αποκτήσαμε φίλους.
Αν είσαι χορτοφάγος όπως εμείς, στην Ταϊλάνδη θα βρεις την χαρά σου με τα φρούτα. Ήταν μια μικρή καθημερινή τελετουργία να βγαίνουμε το πρωί για να πάρουμε φρέσκα φρούτα.
Πηγαίναμε στην μανάβισσα της γειτονιάς και βρίσκαμε έναν πάγκο γεμάτο χρώματα. Ροζ dragon fruit με μικρούς μαύρους σπόρους, μικρές μπανάνες με έντονη γεύση και άρωμα. Και εκείνα τα μικρά φρούτα με τον σκληρό φλοιό που τα άνοιγες στη μέση και μέσα έκρυβαν έναν ζουμερό, ξινόγλυκο κόσμο γεμάτο σπόρους. Κάποιες φορές δοκιμάζαμε και φρούτα που δεν ξέραμε καν το όνομά τους.
Μετά περνούσαμε από τη φίλη μας την Sunan, που με μια ματσέτα μας έκοβε φρέσκες καρύδες και πίναμε το νερό τους, γεμάτο ηλεκτρολύτες. Και ύστερα ερχόταν το καλύτερο: ο φίλος μας ο Red μας άφηνε να κόβουμε μόνοι μας ώριμα μάνγκο κατευθείαν από τα δέντρα του.
Το πρωινό μας ήταν δύο μεγάλες κούπες γεμάτες φρούτα. Γλυκά, ζουμερά, ζωντανά. Και πολλές φορές νιώθαμε ότι θα μπορούσαμε να ζήσουμε μόνο με αυτά εδώ.
Η ξύλινη καλύβα
Μέναμε σε μια ξύλινη καλύβα δίπλα στο δάσος. Πιο απλό σπίτι δεν υπάρχει — και όμως ήταν τέλειο. Είχες ακριβώς ό,τι χρειάζεσαι, χωρίς τίποτα περιττό.
Ένα κρεβάτι, μια μικρή ντουλάπα, μια κουζινούλα, ένα μπάνιο, δύο καρέκλες και ένα τραπέζι. Μέχρι εκεί. Κι όμως δεν έλειπε τίποτα.
Η μέρα ξεκινούσε στη μικρή βεράντα, μέσα στο πράσινο, με τους ήχους της ζούγκλας να σε ξυπνάνε πριν καν ανοίξεις τα μάτια σου. Δεν υπήρχε βιασύνη, ούτε πρόγραμμα. Μόνο φως, ζέστη και ο χρόνος να απλώνεται μπροστά σου.
Ο μινιμαλισμός εδώ δεν ήταν επιλογή, ήταν ο τρόπος ζωής. Οι κλιματολογικές συνθήκες τον ευνοούν – δεν χρειάζεσαι σχεδόν τίποτα. Ούτε πολλά ρούχα, ούτε πολλά αντικείμενα. Η θερμοκρασία μένει σταθερά γύρω στους 35 βαθμούς και η ζωή μεταφέρεται έξω, στον αέρα, στη σκιά.
Απολαμβάνοντας τα πρωινά μας φρούτα στο μικρό μπαλκόνι, συζητούσαμε με την Αρετή, πόσα λίγα πράγματα τελικά χρειαζόμαστε στη ζωή, ότι ακόμη και αυτά που θεωρούμε απαραίτητα, ίσως να μην είναι τελικά. Και ότι η απλότητα, δεν είναι στέρηση — είναι ελευθερία.
Στο βουδιστικό μοναστήρι
Το πρωί, μετά την υπέροχη φρουτοσαλάτα μας, πηγαίναμε στο βουδιστικό μοναστήρι για μία ώρα διαλογισμού. Στην αρχή μας έδινε κάποιες οδηγίες ο βουδιστής καλόγερος και ξεκινούσαμε περπατώντας ξυπόλητοι πάνω κατω στο πάτωμα. Μετά καθόμασταν στη στάση του λωτού και προσπαθούσαμε να ηρεμήσουμε τον μυαλό μας.
Ο χώρος ήταν ήσυχος — μόνο ο ήχος από έναν ανεμιστήρα και τα μακρινά έντομα έσπαγαν τη σιωπή.
Έκλεινα τα μάτια και προσπαθούσα να ηρεμήσω τον νου.
Ο διαλογισμός είναι εδώ και πολλά χρόνια μέρος της καθημερινότητάς μου και με βοηθά να χαλαρώνω. Το σώμα ηρεμεί σχετικά εύκολα, ο νους όμως είναι μια πολύ πιο δύσκολη ιστορία. Δισεκατομμύρια νευρωνικές συνδέσεις επικοινωνούν αδιάκοπα και οι σκέψεις διαδέχονται η μία την άλλη χωρίς σταματημό. Σκέφτεσαι κάτι, μετά κάτι άλλο, και μετά κάτι ακόμη — μέχρι που στο τέλος της ημέρας νιώθεις εξαντλημένος.
Ο διαλογισμός, με απλά λόγια, είναι μια προσπάθεια να μειώσεις αυτή τη συνεχή ροή.
Δεν χρειάζεται να κλειστείς σε μοναστήρι ούτε να μάθεις πολύπλοκες τεχνικές. Μια απλή άσκηση είναι να φέρεις στο μυαλό σου μια εικόνα που σου αρέσει — από τη φύση, κατά προτίμηση: θάλασσα, βουνά, σύννεφα — και να προσπαθήσεις να την κρατήσεις εκεί.
Ο νους θα αντιδράσει. Θα φέρνει άλλες σκέψεις, ξανά και ξανά. Άφησέ τες να περνούν χωρίς να μπαίνεις μέσα τους. Εσύ απλώς επιστρέφεις στην εικόνα σου.
Κάποιες στιγμές τα καταφέρνεις. Και τότε, για λίγο, όλα ησυχάζουν μέσα σου και αδειάζουν. Αυτό το ‘’άδειασμα’’ είναι το ζητούμενο μέχρι να φτάσεις στο τελικό πλήρες άδειασμα – ένα πιο προχωρημένο στάδιο διαλογισμού που συνήθως έρχεται με καθοδήγηση και χρόνο.
Είναι μια πολύ δυνατή εμπειρία όταν δεν υπάρχει καμία σκέψη στο μυαλό σου – τίποτα – σαν να σταματάς να υπάρχεις και να εξαφανίζεσαι μέσα στο συμπαντικό κενό. Το έχω καταφέρει κάποιες λίγες φορές. Αλλά αυτό είναι μια άλλη ιστορία.
Στην καθημερινή ζωή ακόμη και πέντε λεπτά διαλογισμού την ημέρα μπορούν να κάνουν μεγάλη διαφορά. Και αν ούτε αυτό είναι εύκολο για σένα, θυμήσου ότι ακόμη και ο καλός ύπνος είναι μια μορφή διαλογισμού — όπως λέει και ο Δαλάι Λάμα.
Περιπατητικός διαλογισμός
Μετά τον καθιστικό διαλογισμό και τις νέες οδηγίες από το βουδιστή μοναχό, περνούσαμε στον περιπατητικό διαλογισμό. Σε ένα συγκεκριμένο σημείο του κήπου, περπατούσαμε ξυπόλητοι πάνω κάτω στην ίδια μικρή διαδρομή, ξανά και ξανά. Η επανάληψη της κίνησης, σχεδόν μηχανική στην αρχή, άρχιζε σιγά – σιγά να σε ηρεμεί.
Τα βήματα γίνονταν πιο αργά. Η προσοχή μεταφερόταν στο σώμα – στο πώς ακουμπάει το πέλμα στο έδαφος, στην αναπνοή, στον ρυθμό.
Περπατούσαμε συχνά παρέα με τις μαϊμούδες, που κινούνταν αδιάφορα γύρω μας, σαν να ήταν κι αυτές μέρος της διαδικασίας.
Επαναλαμβάναμε μόνο μία λέξη ‘’Puto’’.
Μια λέξη χωρίς ιδιαίτερο νόημα για εμάς, που λειτουργούσε όμως σαν σωσίβιο. Κάθε φορά που ο νους έφευγε, επιστρέφαμε εκεί — στο βήμα, στη λέξη, στην κίνηση.
Ο περιπατητικός διαλογισμός δεν είναι κάτι περίπλοκο .Είναι ένας άλλος τρόπος να είσαι παρών. Να περπατάς και να το ξέρεις ότι περπατάς.
Ο φιλοσοφικός βουδισμός
Όταν έφευγαν οι υπόλοιποι μαθητές καθόμασταν και κάναμε συζητήσεις με τον βουδιστή καλόγερο. Ηταν πάντα απλός και χαμογελαστός με σκέψεις και ιδέες σύγχρονες.
Η επαφή μου από μικρός με τη φιλοσοφία του βουδισμού — όχι με τη θρησκευτική του πλευρά — με επηρέασε πολύ. Μου έδειξε έναν διαφορετικό τρόπο να βλέπω τον κόσμο. Να αισθάνομαι ότι είμαι απλώς ένα μικρό κομμάτι της φύσης και του πλανήτη στον οποίο ζω, μαζί με εκατομμύρια άλλα είδη, τα οποία οφείλω να σέβομαι.
Δεν είμαστε οι κατακτητές αυτού του πλανήτη.
Πιστεύω ότι όλες οι θεσμοθετημένες θρησκείες απέτυχαν να προστατεύσουν τον άνθρωπο — και συχνά προκάλεσαν μεγάλες καταστροφές στο όνομά τους. Το φιλοσοφικό κομμάτι του βουδισμού, αντίθετα, παραμένει για μένα εξαιρετικά σύγχρονο.
Συζητούσαμε με τον βουδιστή μοναχό για τα προβλήματα των ανθρώπων και του πλανήτη. Η απάντηση που επαναλάμβανε ήταν απλή: γίνεσαι καλύτερος άνθρωπος, αυξάνεις την ενσυναίσθηση σου και αναλαμβάνεις δράση.
Αυτή η δράση είναι που μας λείπει και την μεταφέρουμε στους άλλους. Κάποιοι άλλοι όμως δρουν συνέχεια για το δικό τους συμφέρον δίχως να υπολογίζουν τίποτα, γιατί δεν υπάρχει αντίδραση.
Ο κήπος
Το νησί είναι καταπράσινο. Οι βόλτες μέσα στους κήπους έγιναν γρήγορα μέρος της καθημερινότητάς μας — μια απλή, σχεδόν σιωπηλή απόλαυση. Περπατούσαμε ανάμεσα σε φυτά και δέντρα που δεν είχαμε ξαναδεί. Όλα έμοιαζαν πιο ζωντανά, πιο έντονα.
Θυμάμαι τις μπανανιές. Τεράστιες. Τα φύλλα τους ήταν πιο ψηλά από εμένα, απλωμένα σαν φυσικές ομπρέλες. Κρεμασμένες πάνω τους, δεκάδες μπανάνες, βαριές και γεμάτες ζωή.
Λίγο πιο κάτω, υπήρχαν άγρια χόρτα και φυτά που μπορούσες να φας. Ο κήπος δεν ήταν διακοσμητικός — ήταν ζωντανός, παραγωγικός, μέρος της καθημερινότητας.
Νερό έτρεχε σε μικρά ρυάκια και πότιζε τη γη. Άκουγες τον ήχο του, μαζί με τα έντομα και τα φύλλα που κινούνταν απαλά στον αέρα.
Περπατούσαμε αργά. Αγγίζαμε τα φυτά, σχεδόν ασυναίσθητα. Ήταν μια άμεση επαφή με τη φύση. Χωρίς απόσταση. Και μετά τον διαλογισμό, αυτό ερχόταν απόλυτα φυσικά —σαν να συνεχιζόταν η ίδια άσκηση, αλλά με τα μάτια ανοιχτά.
Τρώγοντας μέσα στη φύση, με επίγνωση
Ο κήπος μέσα στον οποίο περπατούσαμε ανήκε σε μια μικρή οικογένεια που μαγείρευε χορτοφαγικά φαγητά. Στην κουζίνα ήταν μόνο δύο άνθρωποι – ένα ζευγάρι.
Σχεδόν τα πάντα προέρχονταν από τον ίδιο τον κήπο. Φρέσκα, βιολογικά, δροσερά.
Έδινες την παραγγελία σου και η γυναίκα σηκωνόταν ήρεμα, έπαιρνε ένα καλάθι και πήγαινε να μαζέψει τα χόρτα εκείνη τη στιγμή. Δεν υπήρχε βιασύνη. Δεν υπήρχε άγχος. Όλα κυλούσαν με έναν φυσικό ρυθμό.
Καθόμασταν σε ένα ξύλινο τραπέζι, μέσα στη φύση. Ακούγαμε τα πουλιά, μυρίζαμε τα λουλούδια, νιώθαμε τον αέρα να περνάει ανάμεσα από τα δέντρα. Ο χρόνος εδώ έπαιρνε άλλη διάσταση — σαν να απλωνόταν.
Το φαγητό, όταν ερχόταν, ήταν απλό αλλά εξαιρετικό. Καινούργιες γεύσεις, διαφορετικός τρόπος μαγειρέματος, λαχανικά που κρατούσαν ακόμα τη ζωντάνια τους. Τρώγαμε, στην ουσία, αυτό που μας έδινε η γη γύρω μας.
Πιθανότατα έχεις δοκιμάσει ήδη την Ταϊλανδέζικη κουζίνα, που είναι από τις πιο διάσημες στον κόσμο. Ένα καλό Ταιλανδέζικο γεύμα ισορροπεί συνήθως ανάμεσα στο πικάντικο, το γλυκό και το ξινό.
Σπιτικό ρύζι
Εδώ ακόμη και το ρύζι ήταν δικό τους, τοπικές ποικιλίες. Όταν το μάθαμε, ενθουσιαστήκαμε. Χάρηκα πολύ γιατί επιτέλους βρήκαμε παλιές ποικιλίες ρυζιού. Ήταν κάτι που δεν μπορείς εύκολα να βρεις. Στη χώρα του ρυζιού εξαφάνισαν τις τοπικές ποικιλίες και κυριαρχούν λίγες ποικιλίες των πολυεθνικών. Από εκείνη τη στιγμή, επιστρέφαμε αρκετές φορές εδώ. Όχι μόνο για τη γεύση, αλλά για την εμπειρία συνολικά.
Υπήρχε και κάτι ακόμη, πιο σιωπηλό αλλά ουσιαστικό. Καθόμασταν πάνω στο ξύλο, σχεδόν σε επαφή με τη γη. Μια αίσθηση γείωσης. Σαν το σώμα να θυμάται κάτι παλιό, απλό, ξεχασμένο. Το φαγητό δεν είναι μόνο θρέψη. Είναι σχέση. Με τη φύση, με τον τόπο, με τον χρόνο.
Κάπως έτσι, χωρίς να το καταλάβουμε, όλα άρχισαν να συνδέονται μεταξύ τους. Ο διαλογισμός το πρωί, οι αργοί περίπατοι μέσα στον κήπο, το φαγητό που ερχόταν κατευθείαν από τη γη στο πιάτο μας. Τίποτα δεν ήταν περίπλοκο. Και όμως, όλα είχαν βάθος.
Δεν μπορούσαμε να μην σκεφτούμε ξανά πόσο λίγα πράγματα χρειάζεται τελικά ο άνθρωπος για να νιώσει καλά. Λίγη τροφή καθαρή, λίγο χρόνο, λίγη ησυχία. Και κυρίως, παρουσία. Επίγνωση το έλεγε ο Βουδιστής δάσκαλος μας.
Να είσαι εκεί, σε αυτό που κάνεις. Να τρως και να τρως. Να περπατάς και να περπατάς. Να αναπνέεις και να το νιώθεις. Δεν το κάνουμε. Τρώμε και βλέπουμε τηλεόραση, περπατάμε και δεν ξέρουμε που είμαστε, αναπνέουμε μηχανικά δίχως επίγνωση. Και στο τέλος η ζωή περνάει δίπλα μας και εμείς πάμε αλλού.
Στο τροπικό δάσος
Η πεζοπορία μέσα σε ένα τροπικό δάσος είναι μια μοναδική εμπειρία. Δεν είναι μια συνηθισμένη βόλτα στη φύση — είναι μια είσοδος σε έναν ζωντανό, πυκνό και σχεδόν αόρατο κόσμο.
Το μονοπάτι είναι στενό, συχνά ανηφορικό, με ρίζες και πέτρες που σε κρατούν σε εγρήγορση. Πιάνεσαι από σκοινιά, ακουμπάς κορμούς, προχωράς αργά.
Θα πας προετοιμασμένος και κυρίως, θα δώσεις χρόνο για να το βιώσεις. Εδώ δεν βιάζεσαι. Η ζέστη και η υγρασία σε αγκαλιάζουν από την πρώτη στιγμή. Ιδρώνεις συνεχώς, το σώμα κολλάει, η αναπνοή βαραίνει – ειδικά όταν αρχίζει η ανηφόρα, που σχεδόν πάντα έρχεται.
Το νερό γίνεται πολύτιμο. Το πίνεις λίγο λίγο, σχεδόν με επίγνωση, φροντίζοντας να σου φτάσει μέχρι το τέλος. Και φροντίζεις να μην το τελειώσεις ποτέ.
Οι κάτοικοι του τροπικού δάσους
Γύρω σου όλα κινούνται, ακόμα κι αν δεν το καταλαβαίνεις — ήχοι, φύλλα, μικρές κινήσεις μέσα στη σκιά. Δεν βλέπεις εύκολα τους κατοίκους του δάσους, αλλά ξέρεις ότι αυτοί σε βλέπουν.
Δεν αφήνεις ποτέ το σακίδιό σου μόνο του και δεν βγάζεις φαγητό απρόσεκτα, οι μαϊμούδες είναι παντού, σε παρακολουθούν και όσο αξιαγάπητες κι αν φαίνονται, είναι μεγάλες κλέφτρες. Αν κάνεις το λάθος, θα έρθουν χωρίς δισταγμό και θα σου πάρουν τα πράγματα μέσα σε δευτερόλεπτα.
Εδώ μαθαίνεις γρήγορα να σέβεσαι τους κανόνες, δεν δοκιμάζεις τίποτα από ό,τι βρίσκεις και δεν βγαίνεις ποτέ από το μονοπάτι, γιατί εδώ δεν είναι πάρκο — είναι ζούγκλα, με τους δικούς της νόμους.
Το κατάλαβα πολύ απλά όταν, θέλοντας να αγκαλιάσω ένα τεράστιο δέντρο, βγήκα λίγα μέτρα εκτός διαδρομής. Ήταν εντυπωσιακό – τόσο μεγάλο δέντρο δεν είχα αγκαλιάσει ποτέ στη ζωή μου.
Για μια στιγμή όλα ήταν ήσυχα, ύστερα άρχισα να νιώθω ένα κάψιμο στο πόδι. Σκύβω και βλέπω κόκκινα σαρκοφάγα – μυρμήγκια της φωτιάς – καρφωμένα πάνω μου, με τις δαγκάνες τους βαθιά μέσα στο δέρμα. Το δέντρο ήταν η φωλιά τους και εγώ είχα πλησιάσει πολύ. Δεν ήταν ένα-δύο, ήταν ολόκληρος στρατός πάνω στο δέντρο και δεν τα είχα δει.
Έφυγα γρήγορα πίσω στο μονοπάτι, αλλά το δύσκολο μόλις ξεκινούσε, δεν ξεκολλούσαν εύκολα και όταν τα τραβούσα, οι δαγκάνες τους έμεναν μέσα στο δέρμα. Το βράδυ χρειάστηκε να τις αφαιρέσουμε μία-μία, σαν μικρή επέμβαση, ακολουθώντας τις οδηγίες των ντόπιων στο φαρμακείο. Οι πληγές τους έμειναν για αρκετές μέρες στο δέρμα μου ενθύμιο του δάσους και της απροσεξίας μου.
Τα τροπικά δάση μέσα σε 50 χρόνια έμειναν τα μισά
Έχεις μπει σε έναν μαγικό κόσμο 120 εκατομμυρίων ετών. Αν και σήμερα καλύπτουν μόλις το 6% της επιφάνειας του πλανήτη, φιλοξενούν περίπου το 80% της χερσαίας βιοποικιλότητας και στηρίζουν κρίσιμες ισορροπίες που κάνουν δυνατή τη ζωή.
Δεν είναι μόνο η άγρια ζωή, είναι ολόκληροι μηχανισμοί που δουλεύουν αθόρυβα: ρυθμίζουν το κλίμα, συγκρατούν τεράστιες ποσότητες διοξειδίου του άνθρακα, επηρεάζουν τα σύννεφα και τις βροχοπτώσεις σε ολόκληρες ηπείρους και διατηρούν τα εδάφη ζωντανά και γόνιμα.
Εδώ ζει μια εντυπωσιακή ποικιλία φυτών, πουλιών, εντόμων, ερπετών και θηλαστικών — τα πλουσιότερα οικοσυστήματα του πλανήτη. Αν περπατήσεις μέσα σε ένα τροπικό δάσος, θα το νιώσεις στο σώμα σου: την υγρασία, τη ζωή που κινείται παντού, την αίσθηση ότι βρίσκεσαι σε κάτι πολύ μεγαλύτερο από εσένα. Και τότε καταλαβαίνεις γιατί πρέπει να τα προστατεύσεις.
Ένας κόσμος που ζητά προστασία
Κι όμως, αυτά τα δάση εξαφανίζονται με ρυθμούς που κόβουν την ανάσα. Κάθε χρόνο χάνονται εκατομμύρια στρέμματα — εκτάσεις ολόκληρων χωρών — κυρίως για να γίνουν βοσκοτόπια ή καλλιέργειες ζωοτροφών, όπως σόγια για τη βιομηχανική κτηνοτροφία, αλλά και για φοινικέλαιο, ξυλεία και εξορύξεις. Η αποψίλωση δεν αφαιρεί μόνο δέντρα· διαλύει οικοσυστήματα, εξαφανίζει είδη πριν καν τα γνωρίσουμε και απελευθερώνει τεράστιες ποσότητες CO₂ στην ατμόσφαιρα, επιταχύνοντας την κλιματική κρίση. Το νερό αλλάζει διαδρομές, τα εδάφη φτωχαίνουν, και ο κύκλος ζωής σπάει.
Η υπερβολική κατανάλωση κρέατος του σύγχρονου ανθρώπου είναι ένας από τους βασικούς κινητήρες αυτής της καταστροφής — όχι ο μόνος, αλλά καθοριστικός. Για να τραφούν εκατομμύρια ζώα σε μεγα-φάρμες, θυσιάζονται δάση χιλιάδων ετών. Έτσι, αυτό που φαίνεται μακρινό, στην πραγματικότητα συνδέεται άμεσα με τις καθημερινές μας επιλογές.
Τα τροπικά δάση δεν είναι “εξωτικά τοπία”. Είναι πνεύμονες, ρυθμιστές, αποθήκες ζωής. Και η ταχύτητα με την οποία τα χάνουμε δεν αφήνει περιθώρια για αδιαφορία. Αν κάτι γίνεται ξεκάθαρο όταν τα περπατάς, είναι αυτό: δεν ανήκουν σε εμάς – εμείς εξαρτόμαστε άμεσα από αυτά.
Στη θάλασσα
Βγαίνοντας αργά το απόγευμα από το τροπικό δάσος με την Αρετή, καταϊδρωμένοι, βρεθήκαμε μπροστά σε μια όμορφη παραλία, και ένα μπάνιο στην θάλασσα φαινόταν κάτι σαν όνειρο.
Αν πιστεύεις ότι θα ’ρθεις εδώ για να βρεις τις παραλίες της ζωής σου, μάλλον έχασες τον δρόμο — καλύτερα να πας σε κανένα ελληνικό νησί. Τις παραλίες των Κυκλάδων και τα κρυστάλλινα νερά του Αιγαίου θα τα ζηλέψεις πολύ.
Πολλοί γράφουν στα τουριστικά blog και τα social media για ‘’εξωτικές’’ παραλίες στην Ταϊλάνδη – ίσως από συνήθεια, ίσως από συμφέρον, ίσως γιατί δεν έχουν μέτρο σύγκρισης. Εμείς, μετά από δύο μήνες και αμέτρητες στάσεις σε ακτές, είδαμε μια άλλη εικόνα: πλαστικά που ξεβράζει το κύμα σχεδόν παντού, νερά συχνά θολά και μια θάλασσα που δεν σε καλεί να χαλαρώσεις αλλά να την προσέξεις. Ρεύματα ύπουλα, βουβά κύματα που δεν τα καταλαβαίνεις παρά μόνο όταν είναι αργά.
Εκείνη τη στιγμή που μόλις είχαμε βγει από το τροπικό δάσος δεν σε ένοιαζε τίποτα από αυτά. Υπήρχε μόνο αυτό: η αίσθηση ότι βρίσκεσαι σε μια παραλία στην άκρη του κόσμου.
Δεν ήταν η ομορφότερη θάλασσα που είχαμε δει. Αλλά τουλάχιστον ήταν αληθινή.
Το βουβό κύμα
Μπήκαμε στο νερό σχεδόν με ανακούφιση, μετά από μια εξαντλητική μέρα μέσα στο τροπικό δάσος, το να βυθίζεσαι στο νερό έμοιαζε με λύτρωση. Σαν να ξεπλέναμε από πάνω μας όλη την υγρασία του δάσους. Το σώμα άφηνε σιγά – σιγά την ένταση, η ανάσα έβρισκε ρυθμό. Τραβούσα πλάνα με την υποβρύχια κάμερα – πρέπει να ήμασταν ούτε πενήντα μέτρα από την ακτή.
Και τότε το είδα. Ένα μεγάλο, βουβό κύμα. Χωρίς προειδοποίηση. Να έρχεται κατευθείαν πάνω μας.
Έπιασα την Αρετή δυνατά από το χέρι. Προσπαθήσαμε να ανέβουμε στην κορυφή του, να το “καβαλήσουμε”. Δεν τα καταφέραμε. Μας πήρε μαζί του και μας βύθισε απότομα στον βυθό.
Κάτω από το νερό όλα έγιναν σιωπηλά και βίαια ταυτόχρονα. Έπρεπε να κρατήσουμε την αναπνοή, να μην πανικοβληθούμε, να βγούμε γρήγορα πριν έρθει το επόμενο. Η καθημερινή εμπειρία χρόνων στο κολύμπι ήταν ίσως το μόνο που μας κράτησε ψύχραιμους.
Ανεβήκαμε στην επιφάνεια κυριολεκτικά στο όριο της ανάσας. Ανταλλάξαμε μια ματιά – εκείνη τη μικρή, κοφτή ματιά που λέει ‘’σωθήκαμε’’ – και αρχίσαμε να κολυμπάμε προς την ακτή. Η κάμερα συνέχιζε να γράφει. Η παραλία ήταν άδεια δεν υπήρχε κόσμος, ήταν μια απομακρυσμένη παραλία.
Οι ‘’κλέφτρες’’ μαϊμούδες
Βγήκαμε στην παραλία, ακόμα με την αδρεναλίνη στο σώμα και περπατήσαμε προς το δέντρο όπου είχαμε αφήσει τα σακίδια μας. Δεν ήταν εκεί. Σηκώσαμε το βλέμμα. Ήταν πάνω.
Μια ομάδα μαϊμούδων είχε ήδη κάνει ‘’κατάληψη’’. Με απίστευτη ευκολία είχαν ανοίξει τα διπλά φερμουάρ και έψαχναν μανιωδώς για φαγητό. Δεν βρήκαν. Και τότε άρχισαν να πετάνε τα πράγματα κάτω – ένα ένα – πηδώντας νευρικά από κλαδί σε κλαδί. Κινητά. Πορτοφόλια. Γυαλιά. Ρούχα. Η άμμος γέμιζε με όλη μας τη ζωή.
Και μετά είδα το μικρό τσαντάκι με τα διαβατήρια και τις κάρτες. Στάθηκε για λίγο στα χέρια τους. Εκεί πάγωσα.
Ένας κρύος ιδρώτας – πιο έντονος κι από εκείνον του δάσους – με διαπέρασε. Αν το άνοιγαν, αν το έπαιρναν και χάνονταν πιο βαθιά στο δάσος, το ταξίδι ουσιαστικά τελείωνε εκεί.
Ευτυχώς δεν το άνοιξαν. Το πέταξαν. Έπεσε στην άμμο. Τότε μόνο κατάλαβα ότι κρατούσα την αναπνοή μου.
Μαζέψαμε τα πράγματα σιωπηλοί, σχεδόν μεθοδικά, σαν να μη θέλαμε να προκαλέσουμε άλλη ατυχία.
Κάπου εκεί θυμήθηκα την έκφραση: ‘’τρίτωσε το κακό’’. Και πράγματι – σαν να είχε κλείσει ένας κύκλος.
Στο υπόλοιπο ταξίδι, δεν μας βρήκε τίποτα άλλο.
Το μηχανάκι
Στην Ταϊλάνδη, ο πιο άμεσος τρόπος να κινηθείς είναι να νοικιάσεις ένα μικρό μηχανάκι. Με περίπου 4€ την ημέρα, σου δίνει μια αίσθηση ελευθερίας που δύσκολα βρίσκεις αλλού. Ξαφνικά οι αποστάσεις μικραίνουν, τα χωριά ενώνονται και δρόμοι που στον χάρτη φαίνονται ασήμαντοι γίνονται κομμάτι της καθημερινότητάς σου. Το νησί αλλά και όλη η Ταϊλάνδη είναι γεμάτη με μικρά μηχανάκια πολλές φορές άγνωστης κατασκευής.
Οδηγείς ανάποδα – στα αριστερά – ένα κατάλοιπο της βρετανικής επιρροής στην περιοχή. Στην αρχή σου φαίνεται λάθος, σχεδόν επικίνδυνο, αλλά μέσα σε μία-δύο μέρες το σώμα προσαρμόζεται. Και τότε αρχίζεις να απολαμβάνεις τη διαδρομή.
Οι δημόσιες μεταφορές, ειδικά εκτός μεγάλων πόλεων, είναι σχεδόν ανύπαρκτες. Υπάρχουν εφαρμογές για ταξί που είναι φθηνές και αξιόπιστες, αλλά αν θέλεις να μπεις πραγματικά στον ρυθμό του τόπου, το μηχανάκι είναι μονόδρομος.
Το βενζινάδικο
Και κάπου εκεί έρχεται το επόμενο ερώτημα: πού βάζεις βενζίνη;
Στα μικρά μέρη, βενζινάδικα με την έννοια που τα ξέρουμε δεν υπάρχουν. Αντί γι’ αυτό, βλέπεις έξω από σπίτια ή μικρά μαγαζιά σειρές από γυάλινα μπουκάλια — συνήθως παλιά μπουκάλια από ουίσκι ή αναψυκτικά — γεμάτα καύσιμο, τοποθετημένα προσεκτικά στον ήλιο. Είναι το πιο απλό, σχεδόν πρωτόγονο ‘’δίκτυο διανομής’’.
Αυτή η πρακτική είναι πολύ διαδεδομένη στην επαρχία της Ταϊλάνδης. Λειτουργεί άτυπα αλλά απολύτως οργανωμένα: οι οικογένειες αγοράζουν βενζίνη χονδρικά από μεγαλύτερα πρατήρια και την μεταπωλούν σε μικρές ποσότητες. Είναι ένας τρόπος μικροεισοδήματος, μια μορφή τοπικής, καθημερινής οικονομίας που στηρίζεται στην ανάγκη και στην εμπιστοσύνη. Δεν υπάρχουν ταμπέλες, δεν υπάρχουν αντλίες — μόνο μπουκάλια και ένα χαμόγελο.
Εκεί, μπροστά σε ένα τέτοιο ‘’βενζινάδικο’’, σταματήσαμε κι εμείς. Ένα μικρό κοριτσάκι βγήκε από το σπίτι. Χωρίς βιασύνη, με μια φυσικότητα που έδειχνε πως το έχει κάνει εκατοντάδες φορές, πήρε ένα μπουκάλι, άνοιξε το ρεζερβουάρ και άρχισε να κάνει τη ‘’μετάγγιση’’. Ούτε σταγόνα χαμένη. Εμείς απλά κοιτούσαμε.
Καταλάβαινες ότι αυτό που έχεις μπροστά σου δεν είναι ένας εναλλακτικός τρόπος πώλησης καυσίμων. Είναι ένας άλλος τρόπος να λειτουργεί ο κόσμος. Πιο άμεσος, πιο ανθρώπινος, πιο εύθραυστος ίσως – αλλά ταυτόχρονα απόλυτα λειτουργικός.
Τα χωριά
Έχεις γεμίσει το μηχανάκι με βενζίνη και είσαι έτοιμος να γυρίσεις το νησί. Κάναμε αμέτρητες διαδρομές τις μέρες που μείναμε εκεί, προσπαθώντας να δούμε πώς είναι πραγματικά η ζωή των κατοίκων. Σπίτια υπήρχαν παντού, διάσπαρτα μέσα στο τοπίο, σαν αυτά που βλέπεις στη φωτογραφία. Και από την πρώτη στιγμή καταλάβαινες κάτι ξεκάθαρο: το μέρος είναι φτωχό.
Σπίτια φτιαγμένα από τσιμεντόλιθους, πρόχειρα βαμμένα ή καθόλου. Λαμαρίνες για σκεπή. Ανοιχτοί χώροι, χωρίς μόνωση, χωρίς διαχωρισμούς. Έξω απλωμένα ρούχα, πλαστικές καρέκλες, κλουβιά με πουλιά, λίγα αντικείμενα, τα απολύτως απαραίτητα. Και γύρω τους, σκουπίδια πεταμένα στο χώμα, καμένα πλαστικά και κάθε μορφής απορρίμματα.
Στα επίσημα στοιχεία μόνο ένα μικρό ποσοστό του πληθυσμού θεωρείται ‘’φτωχό’’. Το όριο όμως για την φτώχεια είναι επίσημα οριοθετημένο από το κράτος σε πολύ χαμηλό επίπεδο, μόλις 3€ την ημέρα. Εισόδημα λίγο πάνω από 3€ την ημέρα θεωρείται ότι απλώς επιβιώνεις για να βγεις από τις στατιστικές, όχι για να ζεις αξιοπρεπώς.
Έτσι, ένα μεγάλο κομμάτι της κοινωνίας μένει αόρατο. Άνθρωποι που βρίσκονται λίγο πάνω από αυτό το όριο, αλλά στην πράξη ζουν στην φτώχεια, με συνεχή ανασφάλεια, χωρίς σταθερό εισόδημα, χωρίς περιθώριο καλυτέρευσης δεν θεωρούνται φτωχοί. Και αυτό είναι που βλέπεις στα χωριά.
Η ζωή φυσικά συνεχίζεται. Τα σπίτια μπορεί να είναι φτωχά, αλλά είναι ζωντανά. Παιδιά παίζουν έξω, άνθρωποι μιλάνε, μαγειρεύουν, δουλεύουν. Υπάρχει μια αίσθηση κοινότητας. Η φτώχεια εδώ δεν σημαίνει απαραίτητα ακινησία. Σημαίνει προσαρμογή. Επιβίωση. Έναν διαφορετικό τρόπο να ορίζεις το ‘’αρκετό’’.
Κάπως έτσι, οδηγώντας από χωριό σε χωριό, αρχίσαμε να καταλαβαίνουμε ότι αυτό που βλέπεις δεν είναι εικόνες από ένα ταξίδι, είναι μια σκληρή πραγματικότητα.
Κάθε σπίτι και ένα κλουβί
Στις ατελείωτες βόλτες με το μηχανάκι είδαμε πολλά. Αλλά υπήρχε κάτι που δεν μπορούσες να αγνοήσεις.
Σχεδόν κάθε σπίτι είχε κλουβιά. Και μέσα τους, άγρια πουλιά. Όχι κατοικίδια. Πλάσματα φτιαγμένα για να πετάνε ελεύθερα στον ουρανό, κλεισμένα μέσα σε ένα μικρό κλουβί.
Χτυπιόντουσαν πάνω στα κάγκελα ξανά και ξανά από απόγνωση. Από μια μνήμη που δεν έσβηνε. Την ελευθερία τους. Δυστυχώς αυτό δεν είναι ‘’παράδοση’’ στις μέρες μας. Αυτό δεν είναι ‘’κουλτούρα’’. Είναι κανονικοποιημένη βία.
Μια καθημερινή πράξη επιβολής πάνω στη φύση, τόσο συνηθισμένη που παύει να φαίνεται. Το βλέπεις παντού, μέχρι που αρχίζεις να αναρωτιέσαι αν το πρόβλημα είσαι εσύ που αντιδράς. Δεν ήμασταν. Απλώς δεν αντέχεται.
Φτάσαμε στο σημείο να ανοίξουμε κάποια κλουβιά. Κρυφά, τα μεσημέρια, όταν οι ιδιοκτήτες κοιμόντουσαν. Δεν το σκεφτόμασταν πολύ – ήταν σχεδόν αντανακλαστικό. Αλλά ήξερα ότι δεν αλλάζει τίποτα έτσι.
Όταν η βία γίνεται συνήθεια, όταν περνάει στο συλλογικό ασυνείδητο, παύει να αμφισβητείται. Αναπαράγεται, κληρονομείται και προστατεύεται. Και τότε καταλάβαινες ότι το πιο επικίνδυνο δεν είναι τα κάγκελα. Είναι η στιγμή που σταματάς να τα βλέπεις.
Η ελευθερία δεν είναι έννοια. Είναι συνθήκη ύπαρξης. Όταν την αφαιρείς από ένα ζωντανό πλάσμα, δεν έχει σημασία τι όνομα θα δώσεις στην πράξη παραμένει αυτό που είναι. Βία.
Η Ταϊλάνδη πνίγεται στο πλαστικό
Και μαζί της πνίγεσαι κι εσύ, δεν είναι υπερβολή, δεν είναι εικόνα για εντύπωση. Είναι η πραγματικότητα που σε ακολουθεί παντού. Στη θάλασσα, στις παραλίες, στους δρόμους, στα χωράφια, έξω από το σπίτι που μένεις.
Δεν υπάρχει διαφυγή. Πλαστικά παντού. Σε αποσύνθεση, σπασμένα, καμένα, ξεβρασμένα, θαμμένα πρόχειρα για να μην φαίνονται, αλλά πάντα εκεί. Το τοπίο δεν είναι απλώς μολυσμένο. Είναι αλλοιωμένο.
Για χρόνια, η χώρα βρισκόταν στις πρώτες θέσεις παγκοσμίως στη ρύπανση των ωκεανών με πλαστικά. Και όχι τυχαία. Η καθημερινότητα είναι χτισμένη πάνω στο πλαστικό. Κάθε γεύμα σε σακούλα, κάθε καφές σε πλαστικό ποτήρι, κάθε αγορά σε πολλαπλές συσκευασίες.
Και μετά; Τίποτα. Δεν υπάρχει ένα λειτουργικό σύστημα διαχείρισης απορριμμάτων που να μπορεί να σηκώσει αυτό το βάρος. Η ανακύκλωση είναι εξαίρεση. Οι χωματερές ξεχειλίζουν, τα σκουπίδια καίγονται πρόχειρα ή απλώς εγκαταλείπονται. Και στο τέλος, καταλήγουν εκεί που καταλήγουν όλα: στο νερό.
Όχι πάντα από πρόθεση, αλλά πάντα από αδιαφορία. Ποτάμια που μεταφέρουν πλαστικό αντί για νερό. Ακτές που δεν προλαβαίνουν να καθαρίσουν. Θάλασσες που δεν σε προσκαλούν, σε προειδοποιούν.
Το πλαστικό δεν φεύγει ποτέ
Συναντήσαμε σακιά γεμάτα πλαστικά μπουκάλια, στοιβαγμένα δίπλα σε σπίτια και κάτω από δέντρα, σαν να περιμένουν κάπου να πάνε. Το πλαστικό εδώ δεν είναι μόνο σκουπίδι, είναι και υλικό, έχει μια μικρή αξία. Κάποιος το μάζεψε, το ξεχώρισε, το αποθήκευσε. Και όμως, παραμένει εκεί. Γιατί το πρόβλημα δεν τελειώνει στη συλλογή ξεκινάει από εκεί.
Δεν υπάρχει ένα σύστημα που να μπορεί να απορροφήσει όλο αυτό τον όγκο και να τον διαχειριστεί πραγματικά. Έτσι, το πλαστικό δεν εξαφανίζεται, απλώς αλλάζει μορφή και θέση. Από τη θάλασσα στο χώμα, από το χώμα σε σακιά και από εκεί κάπου αλλού: σε μια χωματερή, σε μια φωτιά ή πίσω στη φύση, από έναν άλλο δρόμο.
Οι άνθρωποι κάνουν αυτό που μπορούν. Μαζεύουν, πουλάνε, μετακινούν, μέσα σε μια καθημερινότητα που λειτουργεί με μικρά περιθώρια και άμεσες ανάγκες. Αλλά το σύστημα είναι μεγαλύτερο από αυτούς.
Υπάρχουν προσπάθειες, ναι. Απαγορεύσεις σε πλαστικές σακούλες σε μεγάλες αλυσίδες, καμπάνιες, μικρές πρωτοβουλίες. Αλλά είναι σταγόνα στον ωκεανό, κυριολεκτικά.
Γιατί το πρόβλημα δεν είναι μόνο πολιτικό. Είναι δομικό, είναι οικονομικό, είναι πολιτισμικό.
Και τελικά, είναι παγκόσμιο. Γιατί αυτό που βλέπεις εδώ δεν είναι μια ‘’αποτυχία της Ταϊλάνδης’’. Είναι η εικόνα ενός μοντέλου κατανάλωσης που κάπου αλλού κρύβεται καλύτερα.
Εδώ δεν κρύβεται. Εδώ το κοιτάς στα μάτια. Και δεν μπορείς να πεις ότι δεν το είδες.
Το πλαστικό δεν φεύγει ποτέ
Συναντήσαμε σακιά γεμάτα πλαστικά μπουκάλια, στοιβαγμένα δίπλα σε σπίτια και κάτω από δέντρα, σαν να περιμένουν κάπου να πάνε. Το πλαστικό εδώ δεν είναι μόνο σκουπίδι, είναι και υλικό, έχει μια μικρή αξία. Κάποιος το μάζεψε, το ξεχώρισε, το αποθήκευσε. Και όμως, παραμένει εκεί. Γιατί το πρόβλημα δεν τελειώνει στη συλλογή ξεκινάει από εκεί.
Δεν υπάρχει ένα σύστημα που να μπορεί να απορροφήσει όλο αυτό τον όγκο και να τον διαχειριστεί πραγματικά. Έτσι, το πλαστικό δεν εξαφανίζεται, απλώς αλλάζει μορφή και θέση. Από τη θάλασσα στο χώμα, από το χώμα σε σακιά και από εκεί κάπου αλλού: σε μια χωματερή, σε μια φωτιά ή πίσω στη φύση, από έναν άλλο δρόμο.
Οι άνθρωποι κάνουν αυτό που μπορούν. Μαζεύουν, πουλάνε, μετακινούν, μέσα σε μια καθημερινότητα που λειτουργεί με μικρά περιθώρια και άμεσες ανάγκες. Αλλά το σύστημα είναι μεγαλύτερο από αυτούς.
Υπάρχουν προσπάθειες, ναι. Απαγορεύσεις σε πλαστικές σακούλες σε μεγάλες αλυσίδες, καμπάνιες, μικρές πρωτοβουλίες. Αλλά είναι σταγόνα στον ωκεανό, κυριολεκτικά.
Γιατί το πρόβλημα δεν είναι μόνο πολιτικό. Είναι δομικό, είναι οικονομικό, είναι πολιτισμικό.
Και τελικά, είναι παγκόσμιο. Γιατί αυτό που βλέπεις εδώ δεν είναι μια ‘’αποτυχία της Ταϊλάνδης’’. Είναι η εικόνα ενός μοντέλου κατανάλωσης που κάπου αλλού κρύβεται καλύτερα.
Εδώ δεν κρύβεται. Εδώ το κοιτάς στα μάτια. Και δεν μπορείς να πεις ότι δεν το είδες.
*Το τρέιλερ του ντοκιμαντέρ
*Το soundtrack του ντοκιμαντέρ
*O Στέργιος Μήτας είναι σκηνοθέτης / Η Αρετή Τουσέρ είναι μουσικός και συνθέτρια.