Τα οικιακά σφουγγάρια, αν και απαραίτητα για την καθαριότητα, φιλοξενούν επικίνδυνα βακτήρια όπως σαλμονέλα και E. coli, με κάποιες έρευνες να δείχνουν ότι μπορεί να περιέχουν μέχρι 362 διαφορετικά είδη μικροβίων.
Παρά την παρουσία τους, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η πλειονότητα αυτών δεν συνδέεται με σοβαρές ασθένειες και είναι συνήθως αβλαβή για υγιείς ανθρώπους. Ωστόσο, η σωστή χρήση και συντήρηση των σφουγγαριών είναι κρίσιμη για την αποφυγή κινδύνων, με προτάσεις να περιλαμβάνουν την τακτική αντικατάσταση τους, τον καθαρισμό τους στο πλυντήριο πιάτων ή στο φούρνο μικροκυμάτων, καθώς και την αποφυγή αποθήκευσης τους σε υγρούς χώρους.
Εναλλακτικά, οι βούρτσες πλυσίματος φαίνεται να προσφέρουν καλύτερη υγιεινή, με λιγότερη ανάπτυξη βακτηρίων.
Διαβάστε αναλυτικά παρακάτω:
Ποικιλία επικίνδυνων για την ανθρώπινη υγεία βακτηρίων περιέχονται σε οικιακά σφουγγάρια. Σε έρευνες που έχουν πραγματοποιηθεί, οι επιστήμονες εντόπισαν σαλμονέλα, καμπυλοβακτήρια, λιστέρια, σταφυλόκοκκο και E. coli. Μάλιστα, τα τελευταία, διαπιστώθηκε ότι μπορούν να επιβιώσουν έως και 16 ημέρες στο εσωτερικό των σφουγγαριών. Σύμφωνα λοιπόν με τους ειδικούς, το σφουγγάρι που πλένουμε τα πιάτα, τα ποτήρια και γενικά τα οικιακά σκεύη είναι γεμάτο βακτήρια. Για αυτό θέλει μεγάλη προσοχή στον τρόπο που το χρησιμοποιούμε.
Ο μικροβιολόγος Markus Egert από το γερμανικό Πανεπιστήμιο Furtwangen ανακάλυψε το 2017, τον επιβλητικό αριθμό των 362 διαφορετικών ειδών μικροβίων στα συγκεκριμένα σφουγγάρια. Αξίζει να σημειώσουμε ότι σε ορισμένα σημεία, η πυκνότητα των βακτηρίων έφτασε μέχρι και 54 δισεκατομμύρια ανά τετραγωνικό εκατοστό. «Πρόκειται για μια πολύ μεγάλη ποσότητα, είναι παρόμοια με τον αριθμό των βακτηρίων που θα βρίσκατε σε ένα δείγμα ανθρώπινων κοπράνων», επισημαίνει BBC News, ο Egert.
Τα σφουγγάρια είναι γεμάτα από τρύπες και θύλακες, όπου εγκαθίστανται κοινότητες μικροβίων. Ο συνθετικός βιολόγος Lingchong You από το αμερικανικό Πανεπιστήμιο Duke, χρησιμοποίησε υπολογιστές για να μοντελοποιήσει το πολύπλοκο περιβάλλον ενός σφουγγαριού σε μια μελέτη του 2022. Διαπίστωσε ότι τα σφουγγάρια με θύλακες διαφορετικών μεγεθών εμφάνιζαν μεγαλύτερη μικροβιακή ανάπτυξη.
«Αυτό έχει νόημα, επειδή υπάρχουν βακτήρια που τους αρέσει να αναπτύσσονται μόνα τους, και βακτήρια που χρειάζονται την παρέα άλλων. Μέσα σε ένα σφουγγάρι έχουν τόσες πολλές διαφορετικές δομές να επιλέξουν, ώστε όλα είναι ευχαριστημένα», εξηγεί ο Egert.
Bέβαια, το ότι τα σφουγγάρια είναι ιδανικά «σπίτια» για τα βακτήρια δεν σημαίνει ότι αποτελούν απαραίτητα κίνδυνο για την υγεία μας. Βακτήρια υπάρχουν παντού – στο δέρμα μας, στο έδαφος και στον αέρα γύρω μας. Δεν είναι όλα επιβλαβή, άλλωστε πολλά από αυτά τα χρειαζόμαστε.
Στη μελέτη του Egert το 2017, αλληλουχήθηκε το DNA των πιο κοινών ειδών βακτηρίων. Πρέπει να σημειωθεί ότι κανένα από τα βακτήρια που βρήκε ο Egert δεν συνδέεται με τροφική δηλητηρίαση ή σοβαρή ασθένεια. Στην πραγματικότητα, το 90% των νοσηλειών από τροφιμογενή νοσήματα μπορεί να αποδοθεί σε πέντε μόνο παθογόνα, τρία από τα οποία είναι βακτήρια: Εσερίχια κόλι (κολοβακτηρίδιο), σαλμονέλα και καμπυλοβακτηρίδιο. Ευτυχώς, αυτά είναι αρκετά σπάνια στα σφουγγάρια.
«Βρήκαμε μόνο δυνητικά παθογόνα βακτήρια, δηλαδή βακτήρια που μπορεί να είναι επικίνδυνα για άτομα με αδύναμο ανοσοποιητικό σύστημα ή για ηλικιωμένους ή για παιδιά», λέει ο Egert. «Συνήθως, για ένα υγιές άτομο, τα βακτήρια μέσα στο σφουγγάρι της κουζίνας δεν είναι επιβλαβή».
Το 2017 η Jennifer Quinlan, καθηγήτρια ασφάλειας τροφίμων στο αμερικανικό Πανεπιστήμιο Prairie View A&M και οι συνεργάτες της, συνέλεξαν σφουγγάρια κουζίνας από 100 σπίτια στη Φιλαδέλφεια των ΗΠΑ. Διαπίστωσε ότι μόνο το 1-2% αυτών των σφουγγαριών περιείχαν βακτήρια που συνδέονται με τροφική δηλητηρίαση στον άνθρωπο. Και αυτά, σε μικρές ποσότητες.
Μελέτη του νορβηγικού ινστιτούτου έρευνας τροφίμων Nofima το 2022 συνέκρινε τα βακτήρια που βρέθηκαν σε σφουγγάρια και βούρτσες πλυσίματος. Βρήκε ένα κοινό σύνολο αβλαβών μη παθογόνων βακτηρίων και στα δύο είδη σκευών, ωστόσο, οι βούρτσες περιείχαν συνολικά πολύ λιγότερα βακτήρια.
«Η συντριπτική πλειονότητα των βακτηρίων στα σφουγγάρια δεν προκαλούν ασθένεια, απλώς θα τα κάνουν να μυρίζουν, κάτι που γίνεται δυσάρεστο με την πάροδο του χρόνου», λέει η Quinlan. «Ωστόσο, αν χρησιμοποιήσετε ένα σφουγγάρι για να σκουπίσετε ωμό κρέας ή κοτόπουλο, υπάρχει πιθανότητα να μεταφέρετε σε αυτό παθογόνα βακτήρια». Και αν ένα παθογόνο βακτήριο όπως η σαλμονέλα περάσει σε ένα σφουγγάρι, θα βρει ιδανικό μέρος για να αναπτυχθεί.
Στη μελέτη του Nofima, όταν οι ερευνητές εισήγαγαν βακτήρια σαλμονέλας σε σφουγγάρια κουζίνας αυτά ευδοκίμησαν, αλλά όταν τα έβαλαν σε βούρτσες, πέθαναν. Αυτό θα μπορούσε να οφείλεται στο γεγονός ότι οι βούρτσες στεγνώνουν πιο αποτελεσματικά μεταξύ των χρήσεων, σκοτώνοντας τα βακτήρια σαλμονέλας, ενώ τα σφουγγάρια παραμένουν υγρά στο εσωτερικό τους εάν χρησιμοποιούνται καθημερινά.
Πώς θα εξοντώσουμε τα βακτήρια
Το ιδανικό θα ήταν να αλλάζουμε το σφουγγαράκι της κουζίνας κάθε εβδομάδα, σύμφωνα με την Quinlan. Υπάρχουν όμως και κάποια κόλπα για να παρατείνουμε την αντοχή τους.
«Μπορείτε να τα πλύνετε στο πλυντήριο πιάτων ή να τα βάλετε στον φούρνο μικροκυμάτων για ένα λεπτό μέχρι να δείτε ατμό να βγαίνει. Αυτό θα σκοτώσει την πλειονότητα των παθογόνων μικροοργανισμών», λέει.
Μελέτες έχουν δείξει ότι οι δύο παραπάνω τρόποι μπορούν να μειώσουν το βακτηριακό φορτίο και είναι πιο αποτελεσματικοί από το να μουλιάσουμε το σφουγγάρι μας σε χλωρίνη. Ωστόσο, με την πάροδο του χρόνου αυτό μπορεί να δημιουργήσει πιο ανθεκτικά στελέχη βακτηρίων και ο καθαρισμός να γίνει λιγότερο αποτελεσματικός.
Όσον αφορά τη μείωση παθογόνων όπως η σαλμονέλα, πιο αποτελεσματική προσέγγιση θεωρείται η τοποθέτηση ενός σφουγγαριού σε βραστό νερό με απολυμαντικό.
Επίσης, να μην αφήνουμε το σφουγγάρι στον νεροχύτη, για να μπορεί να στεγνώνει καλύτερα μεταξύ των χρήσεων, να αφαιρούμε τυχόν υπολείμματα τροφίμων από πάνω του και να το στραγγίζουμε όσο καλύτερα μπορούμε.
Αξίζει να σημειωθεί πως πολλοί είναι εκείνοι που θεωρούν ότι τα σφουγγάρια θα πρέπει να αντικατασταθούν με βούρτσες, οι οποίες περιέχουν λιγότερα βακτήρια και είναι πιο εύκολο να καθαριστούν και να στεγνώσουν.