Ο κίνδυνος πίσω από την «ιδανική» γυμναστική των social media

Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν κατακλύσει την καθημερινότητά μας, προσφέροντας ατελείωτο περιεχόμενο γύρω από την υγεία, τη διατροφή και φυσικά τη γυμναστική.

Πλατφόρμες όπως το Instagram και το TikTok φιλοξενούν χιλιάδες influencers που δημοσιεύουν εντυπωσιακές ασκήσεις, προγράμματα express και φωτογραφίες με «ιδανικά» σώματα, που υποτίθεται ότι αποτελούν αποτέλεσμα μερικών εβδομάδων αφοσίωσης. Το πρόβλημα είναι ότι, πίσω από αυτή τη βιτρίνα έμπνευσης, κρύβονται σοβαροί κίνδυνοι για τη σωματική και ψυχική υγεία των χρηστών – ιδιαίτερα των νέων.

Το Instagram, το TikTok, ακόμη και το YouTube, έχουν κατακλυστεί από αναρτήσεις με fit σώματα, προγράμματα γυμναστικής και προκλήσεις τύπου «30 μέρες για επίπεδη κοιλιά». Η γυμναστική μέσω social media έχει αποκτήσει μαζικό κοινό και ισχυρή επιρροή, ειδικά στη νεότερη γενιά. Πίσω όμως από αυτήν τη λαμπερή βιτρίνα, κρύβεται μια λιγότερο εμφανής – και πολλές φορές επικίνδυνη – πραγματικότητα.

Πολλοί από τους influencers που προτείνουν ασκήσεις δεν είναι πιστοποιημένοι γυμναστές, ενώ το περιεχόμενο που ανεβάζουν συχνά στηρίζεται σε προσωπικές εμπειρίες και όχι σε επιστημονικά τεκμηριωμένες γνώσεις. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα χιλιάδες νέοι να δοκιμάζουν «viral» ασκήσεις χωρίς προθέρμανση, χωρίς σωστή τεχνική και χωρίς να λαμβάνουν υπόψη τις ιδιαιτερότητες του δικού τους σώματος. Σύμφωνα με έκθεση της National Athletic Trainers’ Association (ΗΠΑ), έχει παρατηρηθεί σημαντική αύξηση τραυματισμών που σχετίζονται με την κακή ή υπερβολική άσκηση σε νεαρούς ενήλικες, κυρίως λόγω της αυτοκαθοδηγούμενης online γυμναστικής.

Επιπλέον, το ψυχολογικό φορτίο που προκύπτει από τη συνεχή έκθεση σε εξιδανικευμένα σώματα δεν είναι αμελητέο. Μελέτες από το Πανεπιστήμιο του Sussex και το UCL δείχνουν πως η συχνή παρακολούθηση fitness περιεχομένου στα social media συνδέεται με αυξημένα επίπεδα δυσαρέσκειας για την εικόνα σώματος, ενώ μπορεί να οδηγήσει σε διατροφικές διαταραχές όπως η ορθορεξία – μια εμμονή με την “καθαρή” διατροφή. Ακόμα και άνθρωποι με φυσιολογικό βάρος ή άριστη φυσική κατάσταση, μπορεί να αισθανθούν ανεπαρκείς, επειδή το σώμα τους δεν μοιάζει με εκείνα που προβάλλονται καθημερινά online.

Η λύση δεν βρίσκεται στην απόρριψη της τεχνολογίας, αλλά στη σωστή αξιοποίησή της. Υπάρχουν αξιόπιστοι επαγγελματίες που χρησιμοποιούν τα social media για να προσφέρουν δωρεάν ενημέρωση, τεκμηριωμένες συμβουλές και σωστή καθοδήγηση. Ο ρόλος των γονέων, των εκπαιδευτικών αλλά και των ίδιων των πλατφορμών είναι να ενισχύσουν την κριτική σκέψη των χρηστών, να εντοπίζουν και να επισημαίνουν το επικίνδυνο ή παραπλανητικό περιεχόμενο και να καλλιεργούν μια κουλτούρα γύρω από την υγεία που βασίζεται στην αποδοχή, την ισορροπία και την επιστημονική γνώση.

Γιατί η αληθινή φυσική κατάσταση δεν μετριέται σε likes και followers, αλλά στο πώς αισθάνεσαι – όχι μόνο όταν σε κοιτάς στον καθρέφτη, αλλά και όταν κλείσεις το κινητό.

Η επίδραση της γυμναστικής μέσω social media δεν περιορίζεται μόνο στην παραπλάνηση γύρω από το “ιδανικό” σώμα. Πολλές φορές, οι προτάσεις που διατυπώνονται για ασκήσεις ή διατροφικές συνήθειες δεν είναι εξατομικευμένες και μπορεί να προκαλέσουν εξάντληση ή υπερκόπωση. Οι διαρκείς συγκρίσεις με άλλους χρήστες και η αίσθηση ότι κάποιος πρέπει να είναι συνεχώς σε φόρμα ή να ακολουθεί αυστηρά διατροφικά προγράμματα, ενδέχεται να οδηγήσουν σε έντονο άγχος και απογοήτευση. Αυτές οι ψυχολογικές πιέσεις, σε συνδυασμό με την έλλειψη καθοδήγησης, μπορούν να δημιουργήσουν επικίνδυνες συνήθειες, όπως η υπερβολική άσκηση (γνωστή και ως overtraining syndrome), η οποία μπορεί να αποδυναμώσει το ανοσοποιητικό σύστημα και να αυξήσει τον κίνδυνο τραυματισμών.

Η ψυχολογική πίεση που ασκείται από τα social media επηρεάζει ιδιαίτερα τις νεότερες ηλικίες. Τα δεδομένα της American Psychological Association (2018) δείχνουν ότι οι έφηβοι και οι νέοι ενήλικες είναι πιο ευάλωτοι σε αρνητικές αντιλήψεις για το σώμα τους, καθώς οι online εικόνες γίνονται πρότυπα και οι πλατφόρμες αυτά καλλιεργούν την ιδέα ότι η αξία ενός ατόμου καθορίζεται από την εξωτερική του εμφάνιση. Σε πολλές περιπτώσεις, αυτή η διαδικασία μπορεί να οδηγήσει σε πιο σοβαρά ψυχολογικά προβλήματα, όπως άγχη, κατάθλιψη ή ακόμα και διαταραχές πρόσληψης τροφής.

Ακόμα, η κοινωνική πίεση που αναπτύσσεται γύρω από τις “αγώνες” για το τέλειο σώμα έχει άμεση σχέση με τις αυξημένες πωλήσεις συμπληρωμάτων διατροφής, σκόνη πρωτεΐνης και άλλων προϊόντων που προωθούνται από influencers. Ειδικοί προειδοποιούν για τη χρήση αυτών των προϊόντων χωρίς την κατάλληλη ιατρική ή διατροφική καθοδήγηση, καθώς μπορεί να έχουν αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία. Όπως αναφέρουν οι ειδικοί της Harvard Medical School, τα συμπληρώματα μπορεί να αλληλεπιδρούν με φάρμακα ή να προκαλέσουν δυσπεψία ή νεφρικές παθήσεις αν χρησιμοποιούνται αλόγιστα.

Τέλος, η ένταση αυτής της «ψηφιακής γυμναστικής» φέρνει στην επιφάνεια τη σημασία της σωστής ενημέρωσης. Όταν η γυμναστική δεν είναι αποτέλεσμα εμπειρίας και γνώσης, αλλά και μιας μόδας, το κοινό πρέπει να είναι σε θέση να κρίνει και να ξεχωρίζει το αξιόπιστο περιεχόμενο από το παραπλανητικό. Οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης θα μπορούσαν να αναλάβουν μεγαλύτερη ευθύνη στη ρύθμιση και πιστοποίηση του περιεχομένου που διακινείται, ενώ οι χρήστες, ιδιαίτερα οι νέοι, πρέπει να αναπτύξουν μια κριτική σκέψη και να αναζητούν πιστοποιημένους επαγγελματίες, προκειμένου να επιτύχουν τη φυσική κατάσταση με ασφαλή και υγιή τρόπο.

Ο γυμναστής Ιάσωνας Χριστοδούλου αναφέρει η γυμναστική μέσω των social media είναι επικίνδυνη και όπως εξηγεί παρατηρείται έντονα το συγκεκριμένο φαινόμενο:  “Τα περισσότερα παιδιά δεν έχουν το κατάλληλο σωματικό υπόβαθρο και γνώση των ασκήσεων και υπάρχει μεγάλος κίνδυνος τραυματισμού .Κατά κύριο λόγο oι ασκούμενοι, τραυματίζονται στη μέση και τα γόνατα. Αλλά αυτό έχει αντίκτυπο σε όλο το σώμα. Η παρατεταμένη κακή τεχνική μόνο αρνητικές συνέπειες μπορεί να έχει. Οι influencers που προτείνουν προγράμματα γυμναστικής χωρίς να έχουν επίσημη πιστοποίηση ή επιστημονικό υπόβαθρο είναι τουλάχιστον επικίνδυνοι.  εν μπορείς να προτείνεις ή να βγαίνεις δημόσια και να λες «είναι η καλύτερη άσκηση», χωρίς να ξέρεις τι κάνει η κάθε άσκηση και αν είναι κατάλληλη για κάθε ασκούμενο.

Η βασική διαφορά ανάμεσα σε ένα επιστημονικά δομημένο πρόγραμμα γυμναστικής και σε ένα viral workout που βλέπουμε στα social media είναι η γνώση. Ένας γυμναστής μπορεί να σου βγάλει ένα πρόγραμμα πάνω στις δικές σου ανάγκες, με βάση το δικό σου ιατρικό ιστορικό. Ο influencer θα σου δείξει μια άσκηση ή ένα πρόγραμμα που βολεύει τον ίδιο για τα views, και όχι γιατί θα έχει αποτέλεσμα σε εσένα.”

Οι ασκήσεις δεν είναι επικίνδυνες τόσο, όσο ο τρόπος εκτέλεσης: “Η χειρότερη τάση για εμένα είναι να χρησιμοποιούν την γυμναστική τιμωρητικά για το φαγητό που τρώνε. Το θέμα είναι να κάνεις γιατί σου αρέσει, όχι για να τιμωρήσεις τον εαυτό σου. Με την κριτική σκέψη ή αν συμβουλευτεί έναν γυμναστή. Τις περισσότερες φορές πρέπει να δοκιμάσεις μια άσκηση για να πεις ότι δεν σου κάνει.  Αρκεί να μην το δεις εγωιστικά. Είναι επικίνδυνο να ακολουθεί κανείς καθημερινά διαφορετικά προγράμματα από το internet χωρίς συγκεκριμένο πλάνο ή στόχο αν είναι εντελώς αρχάριος και εγωιστικά δεν ρωτάει για να βελτιωθεί. Αν έχει εμπειρία και μπορεί να κρίνει ποια άσκηση μπορεί να του κάνει καλό και ποια μπορεί να του προκαλέσει τραυματισμό δεν θα έχει θέμα.”