“Τι αποκαλύπτει το κερί των αυτιών για την υγεία σας”

Από τη νόσο Αλτσχάιμερ έως τον καρκίνο, το κερί του αυτιού μπορεί να περιέχει πολύτιμους δείκτες για την υγεία ενός ατόμου. Τώρα οι επιστήμονες αναλύουν τη χημεία του με την ελπίδα να βρουν νέους τρόπους διάγνωσης ασθενειών.

Είναι πορτοκαλί, είναι κολλώδες και είναι μάλλον το τελευταίο πράγμα για το οποίο θέλετε να μιλήσετε σε μια ευγενική συζήτηση. Ωστόσο, το κερί του αυτιού προσελκύει όλο και περισσότερο την προσοχή των επιστημόνων, οι οποίοι θέλουν να το χρησιμοποιήσουν για να μάθουν περισσότερα για ασθένειες και καταστάσεις όπως ο καρκίνος, οι καρδιακές παθήσεις και οι μεταβολικές διαταραχές όπως ο διαβήτης τύπου 2.

Η σωστή ονομασία για το γλοιώδες υλικό είναι cerumen, και είναι ένα μείγμα εκκρίσεων από δύο τύπους αδένων που επενδύουν τον εξωτερικό ακουστικό πόρο: τους κερατοειδείς και τους σμηγματογόνους αδένες. Η προκύπτουσα γλίτσα αναμιγνύεται με τρίχες, νεκρές νιφάδες δέρματος και άλλα σωματικά υπολείμματα μέχρι να φτάσει στην κηρώδη σύσταση που όλοι γνωρίζουμε και προσπαθούμε όσο μπορούμε να μην τη σκεφτόμαστε.

Μόλις σχηματιστεί στον ακουστικό πόρο, η ουσία μεταφέρεται με ένα είδος μηχανισμού μεταφορικού ιμάντα, προσκολλώντας στα κύτταρα του δέρματος καθώς ταξιδεύουν από το εσωτερικό του αυτιού προς το εξωτερικό – κάτι που κάνουν με ταχύτητα περίπου ενός 20ου χιλιοστού κάθε μέρα.

Ο πρωταρχικός σκοπός του κεριού των αυτιών είναι αμφιλεγόμενος, αλλά η πιο πιθανή λειτουργία του είναι να διατηρεί τον ακουστικό πόρο καθαρό και λιπαρό. Ωστόσο, χρησιμεύει επίσης ως αποτελεσματική παγίδα, εμποδίζοντας βακτήρια, μύκητες και άλλους ανεπιθύμητους επισκέπτες, όπως έντομα, να βρουν το δρόμο τους προς το κεφάλι μας. Μέχρι εδώ, τόσο αηδιαστικό. Και όμως, ενδεχομένως λόγω της δυσάρεστης εμφάνισής του, το κερί του αυτιού έχει παραβλεφθεί κάπως από τους ερευνητές όταν πρόκειται για σωματικές εκκρίσεις.

Αυτό όμως αρχίζει τώρα να αλλάζει, χάρη σε μια σειρά εκπληκτικών επιστημονικών ανακαλύψεων. Η πρώτη είναι ότι το κερί του αυτιού ενός ατόμου μπορεί στην πραγματικότητα να μεταφέρει ένα εκπληκτικό ποσό πληροφοριών για το άτομο – τόσο ασήμαντων όσο και σημαντικών.

Για παράδειγμα, η συντριπτική πλειονότητα των ανθρώπων ευρωπαϊκής ή αφρικανικής καταγωγής έχουν υγρό κερί στο αυτί, το οποίο έχει κίτρινο ή πορτοκαλί χρώμα και είναι κολλώδες. Ωστόσο, το 95% των ανθρώπων της Ανατολικής Ασίας έχουν ξηρό κερί στο αυτί, το οποίο είναι γκρίζο και δεν κολλάει. Το γονίδιο που είναι υπεύθυνο για την παραγωγή υγρού ή ξηρού κεριού στο αυτί ονομάζεται ABCC11, το οποίο τυχαίνει να είναι επίσης υπεύθυνο για το αν ένα άτομο έχει δύσοσμες μασχάλες. Περίπου το 2% των ανθρώπων -κυρίως όσοι ανήκουν στην κατηγορία του ξηρού κεριού των αυτιών- έχουν μια εκδοχή αυτού του γονιδίου που σημαίνει ότι οι μασχάλες τους δεν έχουν οσμή.

Ωστόσο, ίσως οι πιο χρήσιμες ανακαλύψεις που σχετίζονται με το κερί των αυτιών σχετίζονται με το τι μπορεί να αποκαλύψει το κολλώδες υλικό στα αυτιά μας για την υγεία μας.

Σημαντικές ενδείξεις

Το 1971, ο Nicholas L Petrakis, καθηγητής ιατρικής στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Σαν Φρανσίσκο, διαπίστωσε ότι οι καυκάσιες, αφροαμερικανίδες και γερμανίδες στις ΗΠΑ, που είχαν όλες “υγρό κερί στο αυτί”, είχαν περίπου τετραπλάσιες πιθανότητες να πεθάνουν από καρκίνο του μαστού από ό,τι οι Γιαπωνέζες και οι Ταϊβανέζες με “ξηρό” κερί στο αυτί.

Πιο πρόσφατα, το 2010, ερευνητές από το Ινστιτούτο Τεχνολογίας του Τόκιο πήραν δείγματα αίματος από 270 γυναίκες ασθενείς με διηθητικό καρκίνο του μαστού και 273 εθελόντριες που λειτουργούσαν ως μάρτυρες. Διαπίστωσαν ότι οι Γιαπωνέζες με καρκίνο του μαστού είχαν έως και 77% περισσότερες πιθανότητες να έχουν το γονίδιο που κωδικοποιεί το υγρό κερί του αυτιού από ό,τι οι υγιείς εθελόντριες.

Παρ’ όλα αυτά, το εύρημα παραμένει αμφιλεγόμενο, και μελέτες μεγάλης κλίμακας στη Γερμανία, την Αυστραλία και την Ιταλία δεν διαπίστωσαν καμία διαφορά στον κίνδυνο καρκίνου του μαστού μεταξύ ατόμων με υγρό και ξηρό κερί στο αυτί, αν και ο αριθμός των ατόμων σε αυτές τις χώρες με ξηρό κερί στο αυτί είναι πολύ μικρός.

Αυτό που είναι πιο τεκμηριωμένο είναι η σχέση μεταξύ ορισμένων συστηματικών ασθενειών και των ουσιών που βρίσκονται στο κερί του αυτιού. Πάρτε τη νόσο των ούρων από σιρόπι σφενδάμου, μια σπάνια γενετική διαταραχή που εμποδίζει τον οργανισμό να διασπάσει ορισμένα αμινοξέα που βρίσκονται στα τρόφιμα. Αυτό οδηγεί σε συσσώρευση πτητικών ενώσεων στο αίμα και στα ούρα, δίνοντας στα ούρα τη χαρακτηριστική οσμή σιροπιού σφενδάμου.

Το μόριο που ευθύνεται για το γλυκόπιοτο ζιζάνιο είναι η σοτολόνη και μπορεί να βρεθεί στο κερί του αυτιού των ατόμων με την πάθηση. Αυτό σημαίνει ότι η πάθηση θα μπορούσε να διαγνωστεί με μια απλή σάρωση των αυτιών κάποιου, μια πολύ πιο απλή και φθηνή διαδικασία από ό,τι ένα γενετικό τεστ. Αν και μια τέτοια εξέταση μπορεί να μην είναι καν απαραίτητη.

“Το κερί των αυτιών μυρίζει κυριολεκτικά σαν σιρόπι σφενδάμου, οπότε μέσα σε 12 ώρες από τη γέννηση του μωρού, όταν μυρίζεις αυτή την ξεχωριστή και υπέροχη μυρωδιά, σου λέει ότι έχουν αυτό το έμφυτο σφάλμα μεταβολισμού”, λέει η Rabi Ann Musah, χημικός περιβάλλοντος στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο της Λουιζιάνα.

Το Covid-19 μπορεί επίσης μερικές φορές να ανιχνευθεί στο κερί του αυτιού και το κερί του αυτιού ενός ατόμου μπορεί επίσης να σας πει αν έχει διαβήτη τύπου 1 ή τύπου 2. Οι πρώτες εργασίες έχουν δείξει ότι μπορείτε να καταλάβετε αν κάποιος έχει μια συγκεκριμένη μορφή καρδιακής νόσου από το κερί του αυτιού του, αν και εξακολουθεί να είναι ευκολότερο να διαγνωστεί αυτή η κατάσταση από εξετάσεις αίματος.

Υπάρχει επίσης η νόσος του Ménière, μια πάθηση του εσωτερικού αυτιού που προκαλεί στους ανθρώπους ίλιγγο και απώλεια ακοής. “Τα συμπτώματα μπορεί να είναι πολύ εξουθενωτικά”, λέει ο Musah. “Περιλαμβάνουν σοβαρή ναυτία και ίλιγγο. Γίνεται αδύνατο να οδηγήσεις ή να πας σε μέρη με συνοδεία. Τελικά υποφέρετε από πλήρη απώλεια ακοής στο αυτί που πάσχει”.

Ο Musah ηγήθηκε πρόσφατα μιας ομάδας που ανακάλυψε ότι το κερί του αυτιού των ασθενών με νόσο του Ménière έχει χαμηλότερα επίπεδα τριών λιπαρών οξέων από ό,τι τα αντίστοιχα των υγιών ατόμων. Αυτή είναι η πρώτη φορά που κάποιος βρίσκει βιοδείκτη για την πάθηση, η οποία συνήθως διαγιγνώσκεται με τον αποκλεισμό όλων των άλλων – μια διαδικασία που μπορεί να διαρκέσει χρόνια. Το εύρημα δημιουργεί την ελπίδα ότι οι γιατροί θα μπορούσαν στο μέλλον να χρησιμοποιούν το κερί του αυτιού για να διαγνώσουν ταχύτερα την πάθηση αυτή.

«Το ενδιαφέρον μας για το κερί του αυτιού ως αναμεταδότης της νόσου κατευθύνεται σε εκείνες τις ασθένειες που είναι πολύ δύσκολο να διαγνωστούν με τη χρήση τυπικών βιολογικών υγρών όπως το αίμα και τα ούρα ή το εγκεφαλικό νωτιαίο υγρό, και οι οποίες χρειάζονται πολύ χρόνο για να διαγνωστούν επειδή είναι σπάνιες», λέει ο Musah.

Τι είναι όμως αυτό που κάνει το κερί του αυτιού να αποτελεί τέτοιο θησαυρό πληροφοριών για την υγεία; Το κλειδί, όπως αποδεικνύεται, έγκειται στην ικανότητα των κηρωδών εκκρίσεων να αντανακλούν τις εσωτερικές χημικές αντιδράσεις που λαμβάνουν χώρα στο εσωτερικό του σώματος – τον μεταβολισμό ενός ατόμου.

“Πολλές ασθένειες στους ζωντανούς οργανισμούς είναι μεταβολικές”, λέει ο Nelson Roberto Antoniosi Filho, καθηγητής χημείας στο Ομοσπονδιακό Πανεπιστήμιο του Goiás στη Βραζιλία, ο οποίος αναφέρει ως παραδείγματα τον διαβήτη, τον καρκίνο, τη νόσο του Πάρκινσον και τη νόσο του Αλτσχάιμερ. “Σε αυτές τις περιπτώσεις, τα μιτοχόνδρια – τα κυτταρικά οργανίδια που είναι υπεύθυνα για τη μετατροπή των λιπιδίων, των υδατανθράκων και των πρωτεϊνών σε ενέργεια – αρχίζουν να λειτουργούν διαφορετικά από εκείνα των υγιών κυττάρων. Αρχίζουν να παράγουν διαφορετικές χημικές ουσίες και μπορεί ακόμη και να σταματήσουν να παράγουν άλλες”.

Το εργαστήριο του Antoniosi Filho ανακάλυψε ότι το κερί του αυτιού συγκεντρώνει αυτή τη μεγάλη ποικιλία ουσιών περισσότερο από άλλα βιολογικά υγρά, όπως το αίμα, τα ούρα, ο ιδρώτας και τα δάκρυα.

“Είναι πολύ λογικό, επειδή δεν υπάρχει μεγάλος κύκλος εργασιών στο κερί του αυτιού”, λέει ο Bruce Kimball, χημικός οικολόγος στο Κέντρο Χημικών Αισθήσεων Monell, ένα ερευνητικό ινστιτούτο που εδρεύει στη Φιλαδέλφεια. “Συσσωρεύεται κατά κάποιο τρόπο, και έτσι υπάρχει σίγουρα λόγος να σκεφτούμε ότι μπορεί να είναι ένα καλό μέρος για να καταγράψουμε μακροχρόνια στιγμιότυπα των αλλαγών στο μεταβολισμό”.

Δύσκολες διαγνώσεις

Με αυτό το σκεπτικό, ο Antoniosi Filho και η ομάδα του αναπτύσσουν το “cerumenogram” – ένα διαγνωστικό εργαλείο που ισχυρίζονται ότι μπορεί να προβλέψει με ακρίβεια αν ένα άτομο έχει ορισμένες μορφές καρκίνου με βάση το κερί του αυτιού του.

Σε μια μελέτη του 2019, η ομάδα του Antoniosi Filho συνέλεξε δείγματα κεριού αυτιών από 52 καρκινοπαθείς που είχαν διαγνωστεί είτε με λέμφωμα, είτε με καρκίνωμα, είτε με λευχαιμία. Οι ερευνητές πήραν επίσης κερί από το αυτί 50 υγιών ατόμων. Στη συνέχεια ανέλυσαν τα δείγματα χρησιμοποιώντας μια μέθοδο που μπορεί να ανιχνεύσει με ακρίβεια την παρουσία πτητικών οργανικών ενώσεων (VOC) – χημικών ουσιών που εξατμίζονται εύκολα στον αέρα.

Οι ερευνητές εντόπισαν 27 ενώσεις στο κερί του αυτιού που χρησίμευαν ως ένα είδος “δακτυλικού αποτυπώματος” για τη διάγνωση του καρκίνου. Με άλλα λόγια, η ομάδα μπορούσε να προβλέψει με 100% ακρίβεια αν κάποιος είχε καρκίνο (είτε λέμφωμα, είτε καρκίνωμα, είτε λευχαιμία) με βάση τις συγκεντρώσεις αυτών των 27 μορίων. Είναι ενδιαφέρον ότι το τεστ δεν μπορούσε να κάνει διάκριση μεταξύ διαφορετικών τύπων καρκίνου, γεγονός που υποδηλώνει ότι τα μόρια παράγονται είτε από τα καρκινικά κύτταρα είτε ως απάντηση σε αυτά από όλους αυτούς τους τύπους καρκίνου.

«Αν και ο καρκίνος αποτελείται από εκατοντάδες ασθένειες, από μεταβολική άποψη, ο καρκίνος είναι μια ενιαία βιοχημική διαδικασία, η οποία μπορεί να ανιχνευθεί σε οποιοδήποτε στάδιο μέσω της αξιολόγησης συγκεκριμένων πτητικών οργανικών ενώσεων», λέει ο Antoniosi Filho.

Ενώ το 2019 η ομάδα εντόπισε 27 VOCs, επί του παρόντος επικεντρώνεται σε έναν μικρό αριθμό από αυτές που παράγονται αποκλειστικά από τα καρκινικά κύτταρα ως μέρος του μοναδικού μεταβολισμού τους. Σε μια αδημοσίευτη ακόμη εργασία, ο Antoniosi Filho λέει ότι έχουν επίσης δείξει ότι το κεραμογράφημα είναι σε θέση να ανιχνεύσει τις μεταβολικές διαταραχές που συμβαίνουν σε προκαρκινικά στάδια, όπου τα κύτταρα παρουσιάζουν ανώμαλες αλλαγές που θα μπορούσαν ενδεχομένως να οδηγήσουν σε καρκίνο, αλλά δεν είναι ακόμη καρκινικά.

«Λαμβάνοντας υπόψη ότι η ιατρική δείχνει ότι οι περισσότεροι καρκίνοι που διαγιγνώσκονται στο στάδιο 1 έχουν ποσοστό ίασης έως και 90%, είναι νοητό ότι η επιτυχία στη θεραπεία θα είναι πολύ μεγαλύτερη με τη διάγνωση των προκαρκινικών σταδίων», λέει ο Antoniosi Filho.

Η ερευνητική ομάδα μελετά επίσης κατά πόσον οι μεταβολικές αλλαγές που προκαλούνται από την εμφάνιση νευροεκφυλιστικών ασθενειών, όπως η νόσος του Πάρκινσον και η νόσος του Αλτσχάιμερ, θα μπορούσαν επίσης να ανιχνευθούν από μια τέτοια συσκευή, αν και η εργασία αυτή βρίσκεται σε αρχικό στάδιο.

«Στο μέλλον, ελπίζουμε ότι το κεραυνογράφημα θα γίνει μια κλινική εξέταση ρουτίνας, κατά προτίμηση κάθε έξι μήνες, που θα επιτρέπει, με μια μικρή ποσότητα κεριού από το αυτί, την ταυτόχρονη διάγνωση ασθενειών όπως ο διαβήτης, ο καρκίνος, το Πάρκινσον και το Αλτσχάιμερ, καθώς και την αξιολόγηση μεταβολικών αλλαγών που προκύπτουν από άλλες καταστάσεις υγείας», λέει ο Antoniosi Filho.

Στη Βραζιλία, το νοσοκομείο Amaral Carvalho υιοθέτησε πρόσφατα το κεραυνογράφημα ως τεχνική διάγνωσης και παρακολούθησης για τη θεραπεία του καρκίνου, λέει ο Antoniosi Filho.

Η Musah ελπίζει επίσης ότι η έρευνά της θα βοηθήσει μια μέρα τους ανθρώπους που πάσχουν από τη νόσο του Ménière, μια πάθηση για την οποία δεν υπάρχει επί του παρόντος θεραπεία. Ελπίζει πρώτα να επικυρώσει το τεστ της σε ένα μεγαλύτερο δείγμα ασθενών στην κλινική, προτού δημιουργήσει ένα διαγνωστικό τεστ που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί από τους κλινικούς ιατρούς στα ιατρεία τους.

«Προς το παρόν εργαζόμαστε για την ανάπτυξη ενός κιτ εξέτασης που θα μοιάζει πολύ με αυτό που θα βλέπατε στα κιτ που μπορείτε να αγοράσετε για τον έλεγχο του Covid-19», λέει η Musah.

Κατανόηση του κεριού του αυτιού

Μόνο η παρατήρηση ότι τρία λιπαρά οξέα είναι πολύ χαμηλά σε σύγκριση με το φυσιολογικό κερί του αυτιού μπορεί επίσης να παρέχει κάποιες ενδείξεις που μπορούν να διερευνηθούν περαιτέρω, εξηγεί ο Musah. “Μπορεί να μας βοηθήσει να καταλάβουμε τι προκαλεί την ασθένεια, ή ίσως ακόμη και να προτείνει τρόπους με τους οποίους μπορεί να αντιμετωπιστεί”, λέει.

Η Musah λέει ότι χρειάζεται ακόμη πολλή θεμελιώδης δουλειά για να κατανοήσουμε το χημικό προφίλ του φυσιολογικού, υγιούς κεριού του αυτιού – και πώς αυτό αλλάζει σε διάφορες καταστάσεις ασθένειας. Ελπίζει όμως ότι μια μέρα θα μπορεί να αναλύεται τακτικά στα νοσοκομεία για τη διάγνωση ασθενειών, με τον ίδιο τρόπο όπως το αίμα.

“Το κερί του αυτιού είναι μια πραγματικά θαυμάσια μήτρα για χρήση, επειδή είναι πολύ πλούσιο σε λιπίδια και υπάρχουν πολλές ασθένειες που είναι συνέπεια της απορρύθμισης του μεταβολισμού των λιπιδίων”, λέει η Musah.

Η Perdita Barran, χημικός και καθηγήτρια φασματομετρίας μάζας στο Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ στο Ηνωμένο Βασίλειο, δεν μελετά ειδικά το κερί του αυτιού, αλλά αναλύει βιολογικά μόρια και διερευνά αν θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για τη διάγνωση ασθενειών. Συμφωνεί ότι, θεωρητικά τουλάχιστον, είναι λογικό αυτή η ουσία να είναι ένα καλό μέρος για να αναζητήσει κανείς σημάδια ασθένειας.

“Οι ενώσεις που βρίσκετε στο αίμα τείνουν να είναι υδατοδιαλυτές, ενώ το κερί του αυτιού είναι μια ουσία πολύ πλούσια σε λιπίδια και στα λιπίδια δεν αρέσει το νερό”, λέει η Barran. “Έτσι, αν μελετάτε μόνο το αίμα, παίρνετε μόνο τη μισή εικόνα. Τα λιπίδια είναι το καναρίνι στα μόρια του ανθρακωρυχείου. Είναι αυτά που αρχίζουν πραγματικά να αλλάζουν πρώτα”.

Πηγή: BBC