Η «υποκινητικότητα», σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, είναι η τέταρτη αιτία θανάτου παγκοσμίως και «υπεύθυνη» για περισσότερους από 600.000 θανάτους ετησίως στην Ε.Ε. Επίσης, το χρηματικό κόστος που επωμίζονται οι κοινωνίες είναι τεράστιο (περισσότερο από 80 δισ. στην Ε.Ε. κατ’ έτος) με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας να δηλώνει ότι τα επόμενα χρόνια θα αυξηθεί περισσότερο.
Σύμφωνα με τα αποτελέσματα του Ευρωβαρομέτρου (2022), οι Έλληνες είναι ο δεύτερος (πίσω από τους Πορτογάλους) πιο «υποκινητικός» λαός της Ευρώπης με το 53% των Ελλήνων να δηλώνουν ότι «δεν κινούνται» και το 68% ότι δεν γυμνάζονται. Νέα ερευνητικά δεδομένα αναφέρουν ότι, σχεδόν τα μισά παιδιά (50%) ηλικίας 3-13 ετών παγκοσμίως δε διαθέτουν ικανοποιητικά επίπεδα φυσικής δραστηριότητας, με το ποσοστό αυτό να ανέρχεται σχεδόν στο 80% στην εφηβική ηλικία των 14-18 ετών (WHO, 2022).
Ο δρ. Βασίλειος Γεροδήμος, καθηγητής Προπονητικής του Τμήματος Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας τονίζει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ότι τα τελευταία χρόνια, η μείωση της σωματικής δραστηριότητας των παιδιών εξαιτίας της αύξησης των υποχρεώσεών τους, παράλληλα με την υιοθέτηση νέων καθημερινών συνηθειών για «πρόχειρη» και «γρήγορη» διατροφή καθώς και την αύξηση ανθυγιεινών συμπεριφορών (π.χ. καθιστικές συνήθειες τηλεθέασης, κάπνισμα – αλκοόλ, κακή ποιότητα ύπνου), έχουν δημιουργήσει μια νέα γενιά «υποκινητικών» παιδιών, τα οποία αντιμετωπίζουν προβλήματα υγείας (παχυσαρκία, αναπνευστικά προβλήματα, σακχαρώδης διαβήτης τύπου 1, ορθοσωμικά προβλήματα κ.α.) που υποβαθμίζουν άμεσα ή έμμεσα την ποιότητα ζωής τους.
Από μελέτη που πραγματοποιήθηκε στη Δυτική Θεσσαλία, από το Εργαστήριο Προπονητικής του ΤΕΦΑΑ του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας με υπεύθυνους καθηγητές τον δρ. Βασίλειο Γεροδήμο και την δρ. Κωνσταντίνα Καρατράντου σε 800 μαθητές (δημοτικού, γυμνασίου και λυκείου) παρατηρήθηκε ότι το 43,9% των παιδιών δημοτικού, το 42% των παιδιών γυμνασίου και το 40% των παιδιών λυκείου είναι υπέρβαρα ή παχύσαρκα. Επιπρόσθετα, από τα αποτελέσματα της έρευνας, σύμφωνα με τους ερευνητές, παρατηρήθηκε μείωση των επιπέδων μη-οργανωμένης φυσικής δραστηριότητας με την πρόοδο της ηλικίας τόσο στο γυμνάσιο (κατά 8%) όσο και στο λύκειο (κατά 19%), όσο και της οργανωμένης φυσικής δραστηριότητας (άσκησης) στο γυμνάσιο (κατά 15%) και στο λύκειο (κατά 28%). Τέλος, είναι σημαντικό να αναφερθεί ότι εκτός από τη μείωση της φυσικής δραστηριότητας και άσκησης, παρατηρήθηκε και ταυτόχρονη αύξηση των ανθυγιεινών συμπεριφορών (γλυκά, αναψυκτικά, γρήγορο φαγητό κ.α.) με την πρόοδο της ηλικίας. Τα πιο πάνω αποτελέσματα έρχονται να επιβεβαιώσουν τα αποτελέσματα άλλων μελετών που έχουν πραγματοποιηθεί και σε άλλες περιοχές της χώρας.
Σύμφωνα με την δρ. Κωνσταντίνα Καρατράντου αν. καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ-ΠΘ η άσκηση, η αυξημένη φυσική δραστηριότητα και γενικότερα ο υγιεινός τρόπος ζωής μπορούν να βελτιώσουν τη σωματική και ψυχική υγεία των ανθρώπων, μειώνοντας τον κίνδυνο πολλών αρνητικών επιπτώσεων για την υγεία. Όσον αφορά στα παιδιά και στους εφήβους, η βελτίωση της υγείας και κατ’ επέκταση της ποιότητας ζωής, μέσω της άσκησης, επέρχεται εξαιτίας της βελτίωσης της λειτουργίας διαφόρων συστημάτων του ανθρώπινου οργανισμού, όπως το καρδιοαναπνευστικό, το μυϊκό, το σκελετικό κ.ά., αλλά και μέσω της βελτίωσης διαφόρων παραμέτρων-δεικτών που είναι άμεσα συνυφασμένοι με την «καλή» υγεία (σύσταση μάζας σώματος, λιπιδαιμικό προφίλ κ.ά.). Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, τα παιδιά και οι έφηβοι για να αποκομίσουν τα μέγιστα οφέλη στην υγεία τους, θα πρέπει καθημερινά να συμμετέχουν για τουλάχιστον 2 ώρες σε μη-οργανωμένη φυσική δραστηριότητα και τουλάχιστον 1 ώρα σε οργανωμένη φυσική δραστηριότητα (άσκηση) υπό την επίβλεψη εξειδικευμένου προσωπικού.
Γνωρίζοντας όλα τα παραπάνω το ενδιαφέρον των επιστημόνων έχει στραφεί στην εκπαίδευση, όπου το σύνολο της νέας γενιάς είναι συγκεντρωμένο, με στόχο να θεμελιωθούν υγιεινές δια βίου συμπεριφορές. Στο σχολικό περιβάλλον τα παιδιά θα πρέπει να ενημερωθούν, να ευαισθητοποιηθούν και τελικά να εκπαιδευτούν σε θέματα σχετικά με τη δια βίου άσκηση, την υγιεινή διατροφή, τις υγιεινές συμπεριφορές και τα προβλήματα που προκαλούν συνήθειες όπως το κάπνισμα, η κατανάλωση αλκοόλ, η χρήση ναρκωτικών ουσιών κ.α. Δυστυχώς στη χώρα μας δεν υπάρχει κάποιο σχετικό ολοκληρωμένο σχέδιο δράσης. Κατά καιρούς υλοποιούνται κάποιες αποσπασματικές δράσεις στο σχολικό περιβάλλον με αμφίβολη αποτελεσματικότητα και το πάγιο αίτημα των ειδικών για καθημερινή άσκηση των παιδιών στο σχολείο, κάτι που κρίνεται απαραίτητο για την υγεία του πληθυσμού, δεν εξετάζεται καν από την πολιτική ηγεσία διαχρονικά.
Οι παραπάνω καθηγητές του ΤΕΦΑΑ του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας κλείνοντας δίνουν κάποιες συμβουλές στα παιδιά και τους εφήβους με στόχο να αυξήσουν τη φυσική τους δραστηριότητα: χρησιμοποιήστε το ποδήλατο ή πηγαίνετε με τα πόδια στο σχολείο, βγείτε στο προαύλιο, κατά τη διάρκεια του διαλείμματος, και παίξτε ή κάντε έναν περίπατο με τους συμμαθητές σας, εκτελέστε ένα πρόγραμμα διατατικών ασκήσεων, αναπνευστικών ασκήσεων κ.ά. σε περίπτωση που βρέχει και πρέπει την ώρα του διαλλείματος να μείνετε μέσα, συμμετέχετε ενεργά στις αθλητικές δραστηριότητες και στα σχολικά πρωταθλήματα που διοργανώνει το σχολείο σας, συμμετέχετε ενεργά στις εκδρομές περιπάτου και στις εκδηλώσεις – χοροεσπερίδες του σχολείου σας κ.ά., επιλέξτε το σπορ ή την αθλητική δραστηριότητα που σας ταιριάζει και ασχοληθείτε με αυτήν καθημερινά.