Η καυτή ζέστη αρχίζει να επαναπροσδιορίζει τον τρόπο διακοπών μας

Ήταν το καλοκαίρι του 2023 και η Katie Piercefield-Holmes από το Suffolk ταξίδεψε στη Ρόδο με τον σύζυγό της και τα δύο παιδιά της για δεκαήμερες διακοπές.

Είχαν κλείσει ένα δωμάτιο με κλιματισμό σε ένα τουριστικό θέρετρο, με σκοπό να περάσουν το χρόνο τους χαλαρώνοντας στην πισίνα και βλέποντας τα αξιοθέατα – αλλά αυτό δεν ήταν δυνατό λόγω της καυτής ζέστης. «Ακόμη και μετά το πρωινό, ένας πεντάλεπτος περίπατος θα ήταν ανυπόφορος», θυμάται.

Στη συνέχεια ήρθαν οι πυρκαγιές, οι οποίες σάρωσαν το νησί. «Με τη ζέστη από τις πυρκαγιές, αισθανόμασταν πάνω από 40 βαθμούς Κελσίου», προσθέτει.

Συνολικά, περίπου 19.000 άνθρωποι απομακρύνθηκαν από τα σπίτια τους ή τα καταλύματα διακοπών τους στη Ρόδο εκείνον τον Ιούλιο. Οι εικόνες των τουριστών που εγκατέλειπαν το νησί ήταν σε όλα τα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων και ένα νεόνυμφο ζευγάρι από τη Γλασκώβη το περιέγραψε σαν να «έπεσε σε ταινία καταστροφής». Η οικογένεια της Katie συμβουλεύτηκε να εκκενώσει τη βίλα της, αλλά επέλεξε να μείνει, πιστεύοντας ότι θα ήταν πιο ασφαλής.

Η εμπειρία αυτή, λέει, άλλαξε για πάντα τον τρόπο με τον οποίο η ίδια και η οικογένειά της έκαναν διακοπές.

Ο καλοκαιρινός καύσωνας του 2023 κατέλαβε μεγάλο μέρος της Ευρώπης, ιδίως τις χώρες γύρω από τη Μεσόγειο, όπως η Ελλάδα, η Ιταλία, η Ισπανία, η Τουρκία και η Κύπρος. Οι θερμοκρασίες έφτασαν τους 40-45C την ημέρα σε ορισμένες περιοχές.

Συνολικά, σημειώθηκαν περισσότεροι από 47.000 θάνατοι που σχετίζονται με τη ζέστη σε όλη την Ευρώπη το 2023, σύμφωνα με το Ινστιτούτο Παγκόσμιας Υγείας της Βαρκελώνης (ISGlobal) – οι περισσότεροι ήταν σε νότιες περιοχές.

Το προηγούμενο έτος είχαν σημειωθεί επίσης πολλαπλοί καύσωνες σε όλη την Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένης της πρώτης καταγραφής 40C στο Ηνωμένο Βασίλειο. Περισσότεροι από 68.000 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους στην γηραιά ήπειρο, σύμφωνα με το ISGlobal.

Αν και το 2024 στην Ευρώπη δεν ήταν τόσο ακραίο, είναι σαφές ότι η ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή οδηγεί σε συχνότερους και εντονότερους καύσωνες σε όλο τον κόσμο.

Αλλά μαζί με αυτή την αλλαγή στον καλοκαιρινό καιρό έρχονται και άλλες αλλαγές. Συνολικά, το 81% των Ευρωπαίων δηλώνουν ότι έχουν τροποποιήσει τα σχέδια των διακοπών τους εξαιτίας παραγόντων που σχετίζονται με την κλιματική αλλαγή, σύμφωνα με έκθεση που δημοσίευσε τον Απρίλιο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή Ταξιδίων (ETC).

Σχεδόν το 1/3 επιλέγει προορισμούς όπου ο καιρός είναι πιο ήπιος.

Η κα Piercefield-Holmes είναι μεταξύ αυτών. «Έχει επιστρέψει στην Ελλάδα με την οικογένειά της από το 2023, αλλά μόνο κατά τους ψυχρότερους μήνες Οκτώβριο και Μάιο – κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, η οικογένεια εξακολουθεί να ταξιδεύει αλλά ακολουθεί διαφορετική προσέγγιση. “Πηγαίνουμε [κάπου] όπου δεν κάνει τόση ζέστη και μπορούμε να προγραμματίσουμε διαφορετικές δραστηριότητες, όπως πεζοπορία και αξιοθέατα», εξηγεί.

Η οικογένεια δεν είναι η μόνη.

Ο Simon Calder, δημοσιογράφος και παρουσιαστής στην εκπομπή The Travel Show του BBC, λέει ότι αρκετοί ταξιδιωτικοί πράκτορες έχουν παρατηρήσει ότι ορισμένες οικογένειες επιλέγουν να κάνουν τις κύριες διακοπές τους το Πάσχα και όχι κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού.

Και αυτό θα μπορούσε κάλλιστα να είναι μια αυξανόμενη τάση: Ο Bas Amelung, καθηγητής ανάλυσης περιβαλλοντικών συστημάτων στο Πανεπιστήμιο Wageningen, λέει ότι ορισμένα μέρη της Ευρώπης μπορεί να γίνουν πολύ ζεστά για πολλούς στο μέλλον. “Χώρες όπως η Ισπανία, η Γαλλία, η Ιταλία, η Ελλάδα και η Τουρκία, που σήμερα προσελκύουν τους παραδοσιακούς καλοκαιρινούς τουρίστες του “ήλιου και της άμμου”, είναι πιθανό να γίνουν πολύ ζεστές για άνεση το καλοκαίρι”, λέει.

Αλλά πιστεύει επίσης ότι ακόμη και αν οι θερμοκρασίες δεν αυξηθούν πολύ βραχυπρόθεσμα, η αντίληψη μπορεί να παραμείνει.

“Οι άνθρωποι λαμβάνουν αποφάσεις με βάση τις αντιλήψεις τους”, εξηγεί. “Έτσι, αν η μεγάλη πλειοψηφία των παραθεριστών πιστεύει ότι κάποιοι ευρωπαϊκοί προορισμοί θα είναι σύντομα “πολύ ζεστοί”, μπορεί κάλλιστα να αρχίσουν να προσαρμόζονται, είτε πηγαίνοντας κάπου αλλού το καλοκαίρι είτε πηγαίνοντας στο ίδιο μέρος σε άλλη εποχή”.

Το οποίο εγείρει το ερώτημα, τι σημαίνει αυτό για τα θέρετρα διακοπών σε όλη τη Μεσόγειο, ιδίως για εκείνα που έχουν στηριχθεί στο εμπόριο του καλοκαιρινού τουρισμού; Και αν αλλάξει η ιδέα της “υψηλής περιόδου”, τι σημαίνει αυτό για την παράδοση των καλοκαιρινών παραθαλάσσιων διακοπών;

Ακραία καιρικά φαινόμενα στη Μεσόγειο

Δεν είναι μόνο οι καύσωνες – η κλιματική αλλαγή επηρεάζει τον τουρισμό και με άλλους τρόπους.

Η άνοδος της στάθμης της θάλασσας προβλέπεται να αυξηθεί κατά περίπου 0,8-0,9 μέτρα έως το 2100. Αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε μακροχρόνια απειλή για ορισμένα παραθαλάσσια θέρετρα, συμπεριλαμβανομένων ορισμένων στην Καραϊβική, τα οποία συνήθως βρίσκονται λιγότερο από 1 m πάνω από το σημερινό επίπεδο της θάλασσας.

Τα νησιά του Ειρηνικού, εντωμεταξύ, είναι ευάλωτα στα κύματα καταιγίδων – αυτά θα μπορούσαν επίσης να απειληθούν από την άνοδο της στάθμης της θάλασσας, καθώς και από την αλλαγή των καιρικών συνθηκών. Οι κυκλώνες στην περιοχή θα μπορούσαν επίσης να γίνουν πιο έντονοι, σύμφωνα με το Γραφείο Μετεωρολογίας της Αυστραλίας

Ωστόσο, η Ευρώπη είναι αυτή που θα επηρεάσει περισσότερο τους Βρετανούς παραθεριστές. Αυτή τη στιγμή είναι ο κορυφαίος προορισμός τους – και σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Μετεωρολογικό Οργανισμό, η Ευρώπη είναι επίσης η ήπειρος που θερμαίνεται ταχύτερα στη Γη.

Οι παραλίες, ειδικότερα, θα μπορούσαν να κινδυνεύσουν. Μια μελέτη υποδεικνύει ότι το ένα πέμπτο της αμμώδους ακτογραμμής της Μεσογείου θα μπορούσε να αντιμετωπίσει σοβαρές απώλειες έως το 2050, σύμφωνα με το μεσαίο από τα πέντε σενάρια κλιματικών προβλέψεων της IPCC.

Η νότια Ιταλία και η Ιβηρική χερσόνησος χαρακτηρίζονται επίσης ως περιοχές υψηλού κινδύνου λόγω της κλιματικής αλλαγής.

Εν τω μεταξύ, ο Έλληνας πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης δήλωσε σε συνεδρίαση του υπουργικού συμβουλίου το 2023: “Βιώνουμε ήδη τις επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης και γνωρίζουμε ότι τα πράγματα μάλλον θα γίνουν χειρότερα, όχι καλύτερα, με υψηλότερες θερμοκρασίες, περισσότερη ξηρασία και ισχυρούς ανέμους”.

Τα θέρετρα που προσαρμόζονται

Ήδη, υπάρχουν κάποια μικρά σημάδια που δείχνουν ότι περισσότεροι άνθρωποι κάνουν διακοπές εκτός της παραδοσιακής περιόδου αιχμής. Συνολικά, 8% λιγότεροι άνθρωποι σκοπεύουν να ταξιδέψουν στη Μεσόγειο αυτό το καλοκαίρι σε σύγκριση με πέρυσι, σύμφωνα με την Teodora Marinska, επικεφαλής του ETC.

Εν τω μεταξύ, περισσότεροι άνθρωποι φαίνεται να ταξιδεύουν στην περιοχή εκτός των παραδοσιακών μηνών: Σύμφωνα με αναλυτές της Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδος, η Ελλάδα είδε αύξηση 20% στον ανοιξιάτικο τουρισμό το 2024 σε σύγκριση με την ίδια περίοδο του 2023.

Και οι αφίξεις αλλοδαπών στην Ισπανία ξεπέρασαν τα 10 εκατομμύρια τον Ιανουάριο και τον Φεβρουάριο του 2025 – σχεδόν 20% αύξηση σε σχέση με τα επίπεδα του 2019.

«Πρόκειται για αυξήσεις σε μικρούς αριθμούς, επειδή αυτά τα έθνη είναι συνήθως αρκετά άδεια το χειμώνα, αλλά μπορούμε ήδη να δούμε ότι η αύξηση συγκεντρώνεται εκεί», εξηγεί η κ. Marinska.

Το γεγονός αυτό χαιρετίστηκε από τις αρχές σε ορισμένα μέρη. «Έχουμε δει προορισμούς να αυξάνουν τις επενδύσεις στη συνδεσιμότητα κατά τους χειμερινούς μήνες – για παράδειγμα, προσθέτοντας πτήσεις στο χειμερινό πρόγραμμα».

Αντί οι προορισμοί να αδειάζουν τους καλοκαιρινούς μήνες, η κ. Marinska βλέπει ότι πρόκειται περισσότερο για μια εξισορρόπηση της αιχμής σε μια ήπια καμπύλη – η οποία θα μπορούσε να ενισχύσει τις οικονομίες των τουριστικών κέντρων, αντί να τις βλάψει.

«Τα τουριστικά γραφεία έχουν επενδύσει σημαντικά στην καταπολέμηση της τάσης της εποχικότητας, όχι μόνο λόγω του υπερτουρισμού, αλλά επειδή είναι πολύ πιο βιώσιμο για ένα ξενοδοχείο να παραμένει ανοιχτό όλο το χρόνο [και] οι θέσεις εργασίας είναι πιο σταθερές», προσθέτει.

Για παράδειγμα, η γερμανική ορεινή περιοχή Spessart, στη Βαυαρία και την Έσση, στρέφει την προσοχή της στον τουρισμό όλο το χρόνο, αναπτύσσοντας νέες διαδρομές και προωθώντας δραστηριότητες όπως πεζοπορία, ποδηλασία και ευεξία.

Ορισμένα μέρη της Med που είναι δημοφιλή στους τουρίστες αρχίζουν επίσης να προσαρμόζουν αυτό που προσφέρουν.

“Χώρες, όπως η Ισπανία, αρχίζουν να συνειδητοποιούν τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής και την πραγματικότητα της ανάγκης προσαρμογής”, λέει ο καθηγητής Amelung. “Τα πράγματα αρχίζουν να αλλάζουν αργά, αλλά σταθερά”.

Ορισμένες πόλεις, για παράδειγμα, προσφέρουν βραδινές αγορές και εσωτερικές δραστηριότητες κατά τη διάρκεια των πιο ζεστών τμημάτων της ημέρας. Ο κ. Calder θυμάται ότι πήγε σε μια περιήγηση με τα πόδια στην ιταλική πόλη Grado της Αδριατικής που ξεκίνησε στις 10 το βράδυ.

Ωστόσο, σε ορισμένες περιοχές υπάρχουν επιπτώσεις στο κόστος. Το 2024, η Ελλάδα αντικατέστησε τον φόρο διαμονής της με έναν νέο “φόρο ανθεκτικότητας στην κλιματική κρίση”, ο οποίος αποσκοπεί στη στήριξη των προσπαθειών ανοικοδόμησης μετά από καταστροφές που σχετίζονται με το κλίμα.

Αυτό σημαίνει ότι για μια εβδομάδα διακοπών στην Ελλάδα μεταξύ Απριλίου και Οκτωβρίου, οι ταξιδιώτες θα μπορούσαν να χρεωθούν έως και 88 λίρες επιπλέον ανά δωμάτιο.

Όλα αυτά θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε κάποια νέα πρότυπα στον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι περνούν τις διακοπές τους – και στο πού πηγαίνουν.

Οι διακοπές παραμονής, για παράδειγμα, θα μπορούσαν να γίνουν ακόμη πιο δημοφιλείς. Περισσότεροι από τους μισούς παραθεριστές του Ηνωμένου Βασιλείου δηλώνουν ότι είναι πιθανό να επιλέξουν να κάνουν διακοπές στο σπίτι και όχι στο εξωτερικό για λόγους που σχετίζονται με το κλίμα, σύμφωνα με έρευνα της Mintel για το 2024. Περίπου το 28% δηλώνει ότι οι θερμότερες θερμοκρασίες στο Ηνωμένο Βασίλειο τους ενθαρρύνουν να κάνουν διακοπές στο εσωτερικό.

Αυτό που μένει να δούμε είναι πώς αυτό θα μπορούσε να επηρεάσει την τιμή. “Μια σημαντική αλλαγή στις συνήθειες των διακοπών θα μπορούσε να ανεβάσει το κόστος των εγχώριων διακοπών”, λέει ο κ. Calder.

“Αν περισσότεροι άνθρωποι αποφασίσουν να μείνουν στο Ηνωμένο Βασίλειο και άλλοι έρθουν στη Βρετανία επειδή είναι πιο ελκυστική κλιματικά, η αύξηση της ζήτησης θα προκαλέσει αύξηση των τιμών. Αλλά υπάρχουν πάντα τοποθεσίες όπου μπορείτε να βρείτε λογικές προσφορές”.

Οι ειδικοί του κλάδου έχουν επίσης παρατηρήσει μια αυξανόμενη τάση των παραθεριστών να επιλέγουν διαφορετικούς, λιγότερο παραδοσιακούς προορισμούς και στην Ευρώπη για τις καλοκαιρινές τους διακοπές.

“Δίνεται αυξημένη έμφαση στα ταξίδια σε βόρειους προορισμούς, με περισσότερα δρομολόγια προς την Ισλανδία, τη Νορβηγία και τη Φινλανδία από ποτέ… διαχέοντας τον τουρισμό πιο ομοιόμορφα”, σύμφωνα με τον κ. Calder.

“Προορισμοί όπως η Σκανδιναβία που δεν ήταν ιδιαίτερα δημοφιλείς στο παρελθόν γίνονται επίσης λίγο πιο μοντέρνοι λόγω των τάσεων του Instagram”, συμφωνεί ο Sean Tipton από την Ένωση Βρετανικών Ταξιδιωτικών Πρακτόρων.

Ένας αριθμός εναλλακτικών ευρωπαϊκών παραθαλάσσιων προορισμών γίνεται όλο και πιο δημοφιλής: μέρη όπως η Αλβανία, το Μαυροβούνιο ή η Βουλγαρία αναπτύσσονται με πολύ ταχύτερο ρυθμό από τους παραδοσιακούς προορισμούς, παρατηρεί η κα Marinska.

“Οι διακοπές στην παραλία εξακολουθούν να είναι μακράν ο πιο δημοφιλής τύπος”, τονίζει η ίδια. “Αλλά υπάρχει μια αλλαγή στη συμπεριφορά και οι άνθρωποι επιλέγουν διαφορετικούς προορισμούς για τις διακοπές τους στην παραλία”.

Ο παράγοντας των σχολικών διακοπών

Αν και πολλοί ειδικοί προβλέπουν ότι τα πρότυπα των διακοπών θα αλλάξουν, αυτό δεν φαίνεται να συμβαίνει σε μεγάλη κλίμακα. Και, υπάρχουν όρια σε αυτές τις αλλαγές.

Ενώ ορισμένες ομάδες μπορούν να είναι πιο ευέλικτες ως προς τον χρόνο των διακοπών τους, όπως οι συνταξιούχοι ή όσοι δεν έχουν μικρά παιδιά, αυτό μπορεί να μην είναι εφικτό για όσους έχουν παιδιά σχολικής ηλικίας που θέλουν να σπάσουν τη μακρά καλοκαιρινή περίοδο, επισημαίνει ο καθηγητής Amelung.

Ακόμη και ορισμένοι άνθρωποι με τους οποίους μίλησα και οι οποίοι έχουν βρεθεί σε ακραίες καταστάσεις κατά τη διάρκεια των διακοπών τους δεν αποθαρρύνονται από το να αναζητήσουν πιο ηλιόλουστα μέρη κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού.

Ο Daniel Rolfe, ο οποίος βρισκόταν σε μήνα του μέλιτος στη Ρόδο κατά τη διάρκεια των πυρκαγιών του 2023, είναι ένας από αυτούς. «Δεν θα αλλάζαμε απαραιτήτως τα σχέδια διακοπών ή τις συνήθειές μας εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής και του ζεστού καιρού [αλλά] θα εξετάζαμε πόσο πιθανές μπορεί να είναι οι πυρκαγιές πριν πάμε οπουδήποτε».

Όμως, προειδοποιεί ο καθηγητής Amelung, αν υπάρξουν πολλά ακόμη πολύ ζεστά καλοκαίρια, οι συνήθειες διακοπών μπορεί ακόμη να αλλάξουν.

«Αν έχουμε μεγάλους καύσωνες και πυρκαγιές σε όλη τη Μεσόγειο σε τρία ή τέσσερα από τα επόμενα πέντε καλοκαίρια, αυτό μπορεί να αποτελέσει σημείο καμπής στην αντίληψη του κοινού, που από το »το μεσογειακό κλίμα είναι ιδανικό για καλοκαιρινές διακοπές« στο »η Μεσόγειος είναι απλά αφόρητα ζεστή το καλοκαίρι- ας πάμε κάπου αλλού«».

Πηγή: BBC