Η κλιμάκωση της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή έχει επιφέρει δραματικές επιπτώσεις στην παγκόσμια αεροπορία σύμφωνα με ανάλυση του BBC.
Κάποτε αποτελούσε έναν ταπεινό σταθμό στον χάρτη της παγκόσμιας αεροπορίας, μια σκονισμένη στάση διανυκτέρευσης για πολυτελή υδροπλάνα που πραγματοποιούσαν το επίπονο ταξίδι από το Ηνωμένο Βασίλειο προς απομακρυσμένες περιοχές της Βρετανικής Αυτοκρατορίας, όπως η Ινδία και η Αυστραλία.
Μέχρι τη δεκαετία του 1960, διέθετε έναν απλό διάδρομο προσγείωσης από άμμο, ο οποίος χρησίμευε ως σταθμός ανεφοδιασμού για αεροσκάφη που κατευθύνονταν προς προορισμούς σαφώς πιο εξωτικούς.
Ωστόσο, σήμερα το Ντουμπάι συνιστά έναν από τους βασικούς πυλώνες του κλάδου, με το Διεθνές Αεροδρόμιο του Ντουμπάι (DXB) να αποτελεί την καρδιά του. Το 2024, περισσότεροι από 92 εκατομμύρια επιβάτες διέσχισαν τις υπερσύγχρονες αίθουσες με τα μαρμάρινα δάπεδα και τα αστραφτερά εμπορικά κέντρα του.
Τα στοιχεία αυτά κατατάσσουν το DXB στην κορυφή των αεροδρομίων παγκοσμίως σε όρους διεθνούς επιβατικής κίνησης – ξεπερνώντας κατά πολύ, για παράδειγμα, το Χίθροου του Λονδίνου, το οποίο εξυπηρέτησε λιγότερους από 83 εκατομμύρια ταξιδιώτες. Το Ντουμπάι δεν είναι ο μοναδικός ισχυρός κόμβος στον Κόλπο. Τα ανταγωνιστικά αεροδρόμια στο Αμπού Ντάμπι και στην πρωτεύουσα του Κατάρ, Ντόχα, αν και με μικρότερη κίνηση, εξυπηρέτησαν συνολικά περίπου 87 εκατομμύρια επιβάτες.
Υπό κανονικές συνθήκες, αυτοί οι τρεις κόμβοι του Κόλπου εξυπηρετούν καθημερινά περισσότερες από 3.000 πτήσεις, η πλειονότητα των οποίων πραγματοποιείται από τους εγχώριους αερομεταφορείς Emirates, Etihad και Qatar Airways.
<glomex-integration integration-id="40599w17mggcy6o3" playlist-id="auto“>
Ωστόσο, η κλιμάκωση της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή έχει αλλάξει με ραγδαίο τρόπο τα δεδομένα.
Αρχικά, σημειώθηκε παράλυση των πτήσεων σε ορισμένους από τους πιο πολυσύχναστους εναέριους χώρους του κόσμου, με αποτέλεσμα τον εγκλωβισμό αεροσκαφών σε μεγάλους αερολιμένες και την ταλαιπωρία εκατοντάδων χιλιάδων επιβατών.
Η εναέρια κυκλοφορία στην περιοχή εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σοβαρές διαταραχές.
Επιπλέον, ανακύπτει το ζήτημα των καυσίμων.
Με τη διακοπή του εφοδιασμού από τα διυλιστήρια του Κόλπου, μετά τον ουσιαστικό αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ από το Ιράν, η κατάσταση έχει εξελιχθεί σε μείζον πρόβλημα. Η περιοχή καλύπτει παραδοσιακά περίπου το ήμισυ των ευρωπαϊκών εισαγωγών καυσίμων αεριωθουμένων, και οι φόβοι για ελλείψεις προκάλεσαν τον διπλασιασμό των τιμών από την έναρξη της σύγκρουσης. Ορισμένες αεροπορικές εταιρείες έχουν ήδη προχωρήσει σε περικοπές δρομολογίων ως μέτρο αντίδρασης.
Ενώ αυτά τα ζητήματα αναμένεται να μονοπωλήσουν το ενδιαφέρον του κλάδου βραχυπρόθεσμα –οδηγώντας πιθανότατα σε αυξήσεις ναύλων τους επόμενους μήνες– εγείρονται ερωτηματικά για τις μακροπρόθεσμες συνέπειες.
Συγκεκριμένα, οι ειδικοί αναρωτιούνται για το μέλλον του επιτυχημένου «μοντέλου του Κόλπου», το οποίο θεωρείται ότι μεταμόρφωσε τα ταξίδια μεγάλων αποστάσεων καθιστώντας τα πιο προσιτά. Οι εξελίξεις αυτές έχουν σοβαρές προεκτάσεις για τις αεροπορικές εταιρείες, τους επιβάτες, αλλά και τις επιχειρήσεις στη Μέση Ανατολή που εξαρτώνται από τη στρατηγική αεροπορική συνδεσιμότητα της περιοχής.
Χάος στις αίθουσες αναχωρήσεων
Οι κόμβοι του Κόλπου, που συνήθως λειτουργούν με απόλυτη ακρίβεια, παρέλυσαν απότομα μετά τις πρώτες αμερικανο-ισραηλινές επιθέσεις κατά του Ιράν στα τέλη Φεβρουαρίου. Με τον εναέριο χώρο κλειστό σε όλη την περιοχή, τα αεροσκάφη καθηλώθηκαν στο έδαφος, ενώ πτήσεις που βρίσκονταν ήδη στον αέρα αναγκάστηκαν να επιστρέψουν.
Δεκάδες χιλιάδες επιβάτες παγιδεύτηκαν στο Ντουμπάι, το Αμπού Ντάμπι και το Κατάρ, πολλοί εκ των οποίων βρίσκονταν εκεί μόνο για ανταπόκριση. Παράλληλα, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Κατάρ δέχονταν πλήγματα αντιποίνων με drones και πυραύλους από το Ιράν, διαμορφώνοντας ένα κλίμα έντασης για όσους παρέμεναν εγκλωβισμένοι σε αεροδρόμια και ξενοδοχεία.
Πολλοί περισσότεροι ταξιδιώτες παγκοσμίως είδαν τα σχέδιά τους να ανατρέπονται, καθώς τα δρομολόγιά τους προέβλεπαν διέλευση από τον Κόλπο, αναγκάζοντάς τους να αναζητήσουν εναλλακτικές λύσεις.
Οι Emirates και Etihad ξεκίνησαν περιορισμένες πτήσεις επαναπατρισμού μέσα σε λίγες ημέρες, με την Qatar Airways να ακολουθεί σύντομα. Άλλες διεθνείς εταιρείες, αλλά και κυβερνήσεις –συμπεριλαμβανομένης της βρετανικής– ναύλωσαν αεροσκάφη για την απομάκρυνση των πολιτών τους από την περιοχή.
Αν και η κατάσταση έχει σταθεροποιηθεί εν μέρει, με τους τρεις μεγάλους αερομεταφορείς να εκτελούν τακτικά δρομολόγια, η συχνότητα παραμένει περιορισμένη και οι διαταραχές συχνές. Σύμφωνα με αναλυτές της Cirium, περισσότερες από 30.000 πτήσεις προς τη Μέση Ανατολή έχουν ακυρωθεί συνολικά από την έναρξη των εχθροπραξιών.
Πολλά από αυτά τα περιστατικά έλαβαν μεγάλη δημοσιότητα, καθώς οι ταξιδιώτες εξέφρασαν την απογοήτευσή τους μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και των ειδησεογραφικών δικτύων.
Μεταξύ αυτών και ο Ian Scott, ο οποίος ταξίδευε από τη Μελβούρνη στη Βενετία μέσω Ντόχα. Η πτήση του αναγκάστηκε να επιστρέψει και ο ίδιος, αφού παρέμεινε ημέρες σε ξενοδοχείο, επέλεξε να οδηγήσει δύο εικοσιτετράωρα στην έρημο προς το Ομάν, από όπου κατάφερε τελικά να πετάξει για τον προορισμό του. Πλέον δηλώνει ότι στο μέλλον θα αποφεύγει τους κόμβους του Κόλπου, καθώς «δεν πιστεύει» ότι οι γεωπολιτικές εντάσεις στην περιοχή θα εκτονωθούν σύντομα.
Η στρατηγική επιτυχία των αεροπορικών κόμβων του Κόλπου
Οι αρνητικές κριτικές ταξιδιωτών όπως ο Scott προκαλούν έντονη ανησυχία στους διαχειριστές των αεροδρομίων. Παρά το γεγονός ότι το Ντουμπάι έχει εξελιχθεί σε αυτόνομο τουριστικό και επιχειρηματικό κέντρο, περισσότεροι από τους μισούς επιβάτες που διέρχονται από την περιοχή είναι επιβάτες μετεπιβίβασης (transit).
Πέρυσι, το 47% των επιβατών στο Ντουμπάι αφορούσε πτήσεις ανταπόκρισης, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό για το Αμπού Ντάμπι ήταν 54% και για τη Ντόχα 74%, σύμφωνα με την εταιρεία δεδομένων OAG.
Αυτή ακριβώς είναι η βάση του μοντέλου του Κόλπου: η μεταφορά επιβατών από όλο τον κόσμο προς κεντρικούς κόμβους για προγραμματισμένες ανταποκρίσεις προς απομακρυσμένους προορισμούς. Το σύστημα αυτό επιτρέπει ταξίδια, για παράδειγμα, από τη Βοστώνη στο Μπαλί με μία μόνο στάση και ελάχιστη καθυστέρηση.
Το μοντέλο αυτό διαφέρει από το παραδοσιακό σύστημα «hub-and-spoke», που βασίζεται σε περιφερειακά δίκτυα μικρών αποστάσεων, αλλά και από τις απευθείας πτήσεις «point-to-point» μεταξύ δευτερευουσών πόλεων. Η προσέγγιση του Κόλπου συνδυάζει την ευκολία των συνδέσεων με οικονομίες κλίμακας, εκμεταλλευόμενη τη μοναδική γεωγραφική θέση της περιοχής.
«Σε απόσταση τριών ωρών πτήσης από τον Κόλπο βρίσκονται η Μέση Ανατολή, η ινδική υποήπειρος και τα σύνορα με την Κίνα. Πρόκειται για μια τεράστια αγορά», εξηγεί ο Τζέιμς Χόγκαν, πρώην διευθύνων σύμβουλος της Etihad Airways. Υπό την ηγεσία του (2006-2017), η εταιρεία γνώρισε ραγδαία επέκταση.
«Οι αεροπορικές εταιρείες του Κόλπου δημιούργησαν ένα πανίσχυρο δίκτυο που συνδέει όχι μόνο πρωτεύουσες, αλλά και μεγάλες δευτερεύουσες πόλεις, επιτρέποντας πτήσεις με μία ενδιάμεση στάση», αναφέρει. Ο Andrew Charlton, διευθύνων σύμβουλος της Aviation Advocacy, προσθέτει: «Ο Κόλπος βρίσκεται στο σημείο εκείνο όπου, με τη σημερινή τεχνολογία, μπορείς να φτάσεις πρακτικά οπουδήποτε στον πλανήτη».
Έτσι, οι εταιρείες της περιοχής βρέθηκαν στην ιδανική θέση να εκμεταλλευτούν την ανάπτυξη σε αγορές όπως η Κίνα και η Ινδία, τις οποίες οι δυτικοί αερομεταφορείς αρχικά υποτίμησαν. Επένδυσαν σε σύγχρονους στόλους, χρησιμοποιώντας αεροσκάφη όπως το Boeing 777 και το Airbus A380, τα οποία ταίριαζαν απόλυτα στις ανάγκες των μεγάλων αποστάσεων και των πολυσύχναστων αεροδρομίων.
«Το μυστικό ήταν ότι ξεκινήσαμε από το μηδέν», εξηγεί ο κ. Χόγκαν. «Αυτό επέτρεψε τη δημιουργία μιας πρότασης υπηρεσιών που οι παραδοσιακές αγορές σε ΗΠΑ και Ευρώπη δεν μπορούσαν να ανταγωνιστούν».
Ως αποτέλεσμα, η περιοχή μετατράπηκε σε παγκόσμιο σταυροδρόμι. «Είναι το σημείο καμπής για επιβάτες από την Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική που κατευθύνονται προς την Αυστραλία, την Ασία ή την Ινδία», λέει ο John Grant, ανώτερος αναλυτής της OAG. «Πρόκειται για μια εξαιρετικά αποδοτική λειτουργία, όπου 90-100 πτήσεις φτάνουν μέσα σε μία ώρα και αναχωρούν λίγο αργότερα για νέους προορισμούς».
Αυτή η στρατηγική μείωσε αισθητά το κόστος των αεροπορικών μεταφορών. Ωστόσο, ο Κρίστιαν Κόουτς Ούλριχσεν, ειδικός σε θέματα Μέσης Ανατολής, προειδοποιεί ότι μια παρατεταμένη σύγκρουση θα μπορούσε να αποτρέψει τους ταξιδιώτες και να πλήξει μόνιμα το μοντέλο αυτό. «Αν οι άνθρωποι δεν αισθάνονται ασφαλείς ή φοβούνται ότι θα εγκλωβιστούν λόγω ενός drone, η ζημιά θα είναι ανυπολόγιστη».
Οι λόγοι πίσω από την αναμενόμενη αύξηση των ναύλων
Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν η φήμη του Κόλπου έχει υποστεί ανεπανόρθωτο πλήγμα. Ο Charlton εκτιμά ότι αν η κρίση εκτονωθεί σύντομα, οι εταιρείες θα ανακάμψουν γρήγορα «πλημμυρίζοντας την αγορά με φθηνά εισιτήρια». Όσο όμως η σύγκρουση συνεχίζεται, οι επιβάτες θα αναζητούν εναλλακτικούς κόμβους όπως η Σιγκαπούρη, η Μπανγκόκ ή το Τόκιο.
Η μακροπρόθεσμη απώλεια της μεταφορικής ικανότητας των εταιρειών του Κόλπου θα οδηγήσει αναπόφευκτα σε αυξήσεις. «Οι αεροπορικές εταιρείες του Κόλπου συνέβαλαν στη μείωση των ναύλων. Αν βγουν από την εξίσωση, οι τιμές θα αυξηθούν με μαθηματική ακρίβεια».
Οι ευρωπαϊκές εταιρείες έχουν ήδη προσαρμόσει τα δρομολόγιά τους, προσθέτοντας πτήσεις προς την Ασία που παρακάμπτουν τον Κόλπο. Ωστόσο, ο Willie Walsh, Γενικός Διευθυντής της IATA, τονίζει ότι οι Ευρωπαίοι δεν διαθέτουν τους πόρους για να αντικαταστήσουν το 9,5% της παγκόσμιας χωρητικότητας που καλύπτουν οι εταιρείες του Κόλπου.
Το τέλος του ονείρου;
Η βιωσιμότητα του μοντέλου του Κόλπου έχει αμφισβητηθεί και κατά το παρελθόν, όπως στην πανδημία, όμως η ανάκαμψη ήταν ταχύτατη. «Ο κλάδος έχει επιβιώσει από το SARS, τον Covid και πολλές γεωπολιτικές κρίσεις», σημειώνει ο Grant.
Ωστόσο, το διακύβευμα είναι ευρύτερο. Τα κράτη του Κόλπου χρησιμοποίησαν την αεροπορία ως εργαλείο οικονομικής διαφοροποίησης από το πετρέλαιο. Το Ντουμπάι καθιερώθηκε ως ένας διεθνής πόλος έλξης για εργασία και επιχειρηματικότητα. Αυτή η ευημερία τίθεται σε κίνδυνο αν η αεροπορική κίνηση δεν αποκατασταθεί άμεσα, με τον τουρισμό να παραμένει ο πιο ευάλωτος κλάδος.
Ο Johannes Thomas, διευθύνων σύμβουλος της Trivago, εκτιμά ότι θα χρειαστούν «ίσως δύο με τρία χρόνια» για να ξεπεραστούν οι ανησυχίες για την ασφάλεια. Ο Hogan, αντιθέτως, παραμένει αισιόδοξος: «Είναι μια σοβαρή κρίση που κάποια στιγμή θα λυθεί. Οι ταξιδιώτες θα επιστρέψουν».
Είναι σαφές ότι, βραχυπρόθεσμα, η σύγκρουση αποτελεί βαρύ πλήγμα. Η αποκατάσταση της φήμης της περιοχής μπορεί να ξεκινήσει μόνο μετά την παύση των εχθροπραξιών. Εάν ο Κόλπος ανακτήσει τον ρόλο του ως παγκόσμιος κόμβος, ο κλάδος θα επανέλθει στους κανονικούς του ρυθμούς – εάν όμως αυτό αποτύχει, οι επιπτώσεις για την παγκόσμια αεροπορία θα είναι βαθιές.
ΠΗΓΗ: ethnos.gr