«Έχει έρθει η ώρα να ανοίξει η συζήτηση για να καταργηθεί η ανωνυμία στο διαδίκτυο», είπε ο υφυπουργός παρά τω πρωθυπουργώ και κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης, συμμετέχοντας στο πάνελ με τίτλο «Θεσμοί, Διαφάνεια και Αντιμετώπιση της Παραπληροφόρησης», που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του Athens Alitheia Forum, το οποίο διοργανώνει η Γενική Γραμματεία Επικοινωνίας και Ενημέρωσης. «Δεν αναφέρομαι στην έκφραση άποψης, στη διαφορετική γνώμη, στο ρεπορτάζ ή την κριτική. Αναφέρομαι στην τέλεση ποινικών αδικημάτων», σημείωσε ο κ. Μαρινάκης.
Στο επίκεντρο του πάνελ βρέθηκαν οι προκλήσεις που δημιουργεί η παραπληροφόρηση στη δημόσια σφαίρα, ο ρόλος των μέσων ενημέρωσης και η ευθύνη της πολιτείας, ενώ παρεμβάσεις έκαναν οι δημοσιογράφοι Χριστίνα Κοραή, Νίκος Παναγιωτόπουλος, Αντώνης Σρόιτερ και Σταμάτης Ζαχαρός.
Η συζήτηση κινήθηκε γύρω από τη λειτουργία των μέσων ενημέρωσης στην ψηφιακή εποχή, την ταχύτητα διάδοσης των ψευδών ειδήσεων και το κατά πόσο το κράτος και οι θεσμοί μπορούν να παρέμβουν αποτελεσματικά για να περιορίσουν το φαινόμενο.
«Η δράση προκαλεί αντίδραση»
Απαντώντας στις επικρίσεις που έχουν διατυπωθεί για τη διοργάνωση του συνεδρίου και τις πρωτοβουλίες της κυβέρνησης για την αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης, ο Παύλος Μαρινάκης υποστήριξε ότι τέτοιες ενέργειες είναι φυσικό να προκαλούν αντιδράσεις.
«Αν αποφασίσει ένα υπουργείο να κάνει μια καμπάνια για την καταπολέμηση των κυκλωμάτων απάτης, ποιοι θα αντιδράσουν; Οι απατεώνες. Αν το υπουργείο Οικονομικών ξεκινήσει πρωτοβουλίες για να αντιμετωπίσει το λαθρεμπόριο καυσίμων, ποιοι θα αντιδράσουν; Οι λαθρέμποροι καυσίμων. Η δράση στην πολιτική προκαλεί αντίδραση και είναι λογικό», είπε.
Παράλληλα, σημείωσε ότι για πολλά χρόνια υπήρχε ανοχή απέναντι σε τέτοια φαινόμενα.
«Το γεγονός ότι για πολλά χρόνια αφήναμε χώρο σε αυτή τη λογική και δεν αντιδρούσαμε ίσως τους είχε κακομάθει όλους αυτούς», ανέφερε.
«Το συνέδριο φιλοδοξούμε να γίνει θεσμός»
Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος υπερασπίστηκε τη διοργάνωση του Athens Alitheia Forum, εκφράζοντας την εκτίμηση ότι μπορεί να εξελιχθεί σε θεσμό ανεξάρτητα από το ποια κυβέρνηση βρίσκεται στην εξουσία.
«Είμαστε σε ένα συνέδριο που φιλοδοξούμε να γίνει θεσμός. Από τη συμμετοχή του κόσμου και από τους ανθρώπους που συμμετέχουν θεωρώ ότι μπορεί να γίνει και πρέπει να γίνει θεσμός, όποια και να είναι η κυβέρνηση του τόπου», ανέφερε.
Απαντώντας, επίσης, στην κριτική για τη σύνθεση των πάνελ, υποστήριξε ότι όλα τα κόμματα είχαν προσκληθεί να συμμετάσχουν: «Καλέσαμε το σύνολο των κομμάτων. Αρχικά μάλιστα τρία κόμματα είχαν δεχθεί. Όταν όμως ανακοινώθηκε το πρόγραμμα, ο εκπρόσωπος του ΣΥΡΙΖΑ αποχώρησε, ενώ την πρώτη μέρα του συνεδρίου το ΠΑΣΟΚ ανακοίνωσε ότι δεν θα συμμετάσχει», είπε, προσθέτοντας πως «στη δημοκρατία, ιστορία γράφουν οι παρόντες».
Η έρευνα που ανέδειξε την έκταση του φαινομένου
Αναφερόμενος στα αποτελέσματα της έρευνας που παρουσιάστηκε νωρίτερα στο συνέδριο για τα fake news, ο Παύλος Μαρινάκης σημείωσε ότι τα στοιχεία καταδεικνύουν πόσο μεγάλο είναι το πρόβλημα.
«Πάνω από το 80% των ανθρώπων στη χώρα πιστεύουν ότι η παραπληροφόρηση είναι μια μεγάλη κρίση. Πάνω από το 50% πιστεύουν ότι έχουν οι ίδιοι πιστέψει κάποια στιγμή μια ψευδή είδηση», είπε.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η κοινωνία ζητά ενεργότερο ρόλο από την πολιτεία. «Περίπου το 85% των ανθρώπων πιστεύουν ότι η πολιτεία πρέπει να πάρει μέτρα. Εμείς λοιπόν, είμαστε εκεί που είναι η κοινωνία», ανέφερε.
Η δημοσιογράφος Χριστίνα Κοραή έθεσε το ζήτημα της ανωνυμίας στο διαδίκτυο και των επιπτώσεών της στη διάδοση ψευδών ειδήσεων, μεταφέροντας και προσωπική εμπειρία παραπληροφόρησης που αφορούσε το όνομά της. Η δημοσιογράφος υποστήριξε ότι η δυνατότητα ανώνυμης παρουσίας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης διευκολύνει τη διασπορά ψευδών ειδήσεων και επιθετικών σχολίων, ενώ συχνά δημιουργεί ένα περιβάλλον στο οποίο η συκοφαντία και η παραπληροφόρηση μπορούν να διαδοθούν ανεξέλεγκτα.
Με αφορμή αυτό, ρώτησε τον κυβερνητικό εκπρόσωπο αν η κυβέρνηση εξετάζει την πιθανότητα να τεθούν περιορισμοί στην ανωνυμία των χρηστών στο διαδίκτυο.
«Ήρθε η ώρα να ανοίξει η συζήτηση για να καταργηθεί η ανωνυμία στο διαδίκτυο»
Απαντώντας στην παρέμβαση της δημοσιογράφου, ο Παύλος Μαρινάκης δήλωσε ότι θεωρεί πως το θέμα πρέπει να ανοίξει ως δημόσια συζήτηση. «Θεωρώ ότι έχει έρθει η ώρα να ανοίξουμε τη συζήτηση για να καταργηθεί η ανωνυμία στο διαδίκτυο, να βγάλουμε δηλαδή τις κουκούλες από το διαδίκτυο», είπε.
Διευκρίνισε πάντως, ότι δεν αναφέρεται στην έκφραση άποψης ή στη δημοσιογραφική κριτική. «Δεν αναφέρομαι στην έκφραση άποψης, στη διαφορετική γνώμη, στο ρεπορτάζ ή την κριτική. Αναφέρομαι στην τέλεση ποινικών αδικημάτων», σημείωσε.
Όπως εξήγησε, θα μπορούσε να υπάρξει ένα σύστημα όπου η πλατφόρμα θα γνωρίζει την πραγματική ταυτότητα του χρήστη, χωρίς όμως αυτή να είναι δημόσια.
«Όταν θέλεις να πάρεις ένα κινητό, μπορεί να πάρεις και έναν και δύο και τρεις και πέντε και δέκα αριθμούς, δίνεις την ταυτότητά σου. Και ξέρει η κάθε εταιρεία, όχι όλοι εσείς που μας βλέπετε, ότι πίσω από αυτό το κινητό είναι το όνομά μου, αντίστοιχα και τα δικά σας», είπε ο κ. Μαρινάκης, τονίζοντας ότι εκφράζει δική του θέση αν και θα παλέψει, όπως είπε, για να γίνει πλειοψηφική θέση. «Θες να κάνεις κύριε ένα λογαριασμό οπουδήποτε στην Ελλάδα; Αυτό έχει να κάνει και με τις πλατφόρμες – για αυτό είναι και δύσκολο και θέλει συζήτηση – πάρα πολύ ωραία, θα ξέρει η πλατφόρμα, όχι όλοι εμείς, ποιος είσαι. Και μπορεί να επιλέξεις να λέγεσαι Αντώνης Σρόιτερ, αλλά μπορεί να θες να λέγεσαι Θόδωρος Κολοκοτρώνης, μπορεί να θες να λέγεσαι Νερό. Δεν είσαι υποχρεωμένος να δημοσιεύσεις το όνομά σου, αλλά θα ξέρει η πλατφόρμα, άρα και η δικαιοσύνη και οι αρχές, αν διαπράξεις ποινικό αδίκημα, ποιος είσαι. Και αυτό δεν το λέω για να προστατευθεί η κυβέρνηση ή η όποια κυβέρνηση, το λέω γιατί πίσω από αυτές τις ανωνυμίες, τα ανώνυμα προφίλ, κρύβονται εγκλήματα, βασικά τα ανώνυμα προφίλ κρύβονται πίσω από εγκλήματα για τα παιδιά μας. Πρέπει να καταλάβουμε ότι οι κουκούλες στο διαδίκτυο είναι αυτές οι οποίες έχουν κάνει phishing πολλές φορές, έχουν πάρει τα λεφτά συγγενών μας, φίλων μας, έχουν εξαπατήσει τα παιδιά μας και μπορεί αύριο μεθαύριο να προκαλέσουν μεγάλες, μεγάλες αναστατώσεις και απειλές» σημείωσε ο Παύλος Μαρινάκης.
Ο Νίκος Παναγιωτόπουλος έστρεψε τη συζήτηση στο ζήτημα της εμπιστοσύνης των πολιτών προς τα μέσα ενημέρωσης και τους θεσμούς.
Όπως επισήμανε, η παραπληροφόρηση δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο με ρυθμιστικά μέτρα, αλλά συνδέεται και με τη γενικότερη κρίση εμπιστοσύνης που βιώνουν οι δημοκρατίες.
Σύμφωνα με τον ίδιο, όταν οι πολίτες αισθάνονται ότι δεν εμπιστεύονται ούτε τους πολιτικούς ούτε τους δημοσιογράφους, είναι πιο πιθανό να στραφούν σε ανεξέλεγκτες πηγές πληροφόρησης. «Η παραπληροφόρηση διαβρώνει την εμπιστοσύνη των πολιτών προς τους δημοσιογράφους και τους πολιτικούς. Είμαστε όλοι στο ίδιο καράβι», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Ο Αντώνης Σρόιτερ έθεσε το ζήτημα της ασύμμετρης ρύθμισης ανάμεσα στα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης και το διαδίκτυο. Όπως είπε, τα τηλεοπτικά μέσα λειτουργούν μέσα σε ένα αυστηρό πλαίσιο κανόνων και ελέγχων, ενώ στο διαδίκτυο συχνά δεν υπάρχουν αντίστοιχοι περιορισμοί. «Στην τηλεόραση υπάρχει ασφυκτικός έλεγχος, ενώ στο διαδίκτυο πλήρης ασυδοσία», ανέφερε. Παράλληλα, υπογράμμισε ότι η αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης δεν μπορεί να γίνει χωρίς να διασφαλιστεί η ελευθερία της έκφρασης, κάτι που καθιστά το ζήτημα ιδιαίτερα σύνθετο. Ο ίδιος έθεσε επίσης ζητήματα που αφορούν τη διαφάνεια και τη λειτουργία των θεσμών, επισημαίνοντας ότι η αξιοπιστία των μέσων ενημέρωσης συνδέεται άμεσα με τη συνολική αξιοπιστία του πολιτικού συστήματος.
Ο Σταμάτης Ζαχαρός έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στον ρόλο των πλατφορμών κοινωνικής δικτύωσης και στις ευθύνες που έχουν στη διαχείριση του περιεχομένου. Ο δημοσιογράφος έθεσε επίσης το ερώτημα αν θα μπορούσαν να αυστηροποιηθούν οι κανόνες λειτουργίας των πλατφορμών, ώστε να περιοριστεί η διάδοση ψευδών ειδήσεων και επιθετικού λόγου και ρώτησε τον κ. Μαρινάκη αν πρέπει όποιος μπαίνει να σχολιάσει να πρέπει να γνωρίζουμε την ip του και τον αριθμό δελτίου ταυτότητάς του.
Οι θεσμικές παρεμβάσεις για τα μέσα ενημέρωσης
Απαντώντας στις επισημάνσεις των δημοσιογράφων, ο Παύλος Μαρινάκης αναφέρθηκε σε θεσμικές αλλαγές που έχουν γίνει τα τελευταία χρόνια στον χώρο των μέσων ενημέρωσης.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στο Μητρώο Έντυπου και Ηλεκτρονικού Τύπου. «Για να πάρει μια εφημερίδα ή ένα site κρατική διαφήμιση πρέπει να πληροί συγκεκριμένες προδιαγραφές», είπε.
Σύμφωνα με τον ίδιο, πριν από αυτή τη ρύθμιση ακόμη και μέσα που δεν τηρούσαν βασικούς κανόνες λειτουργίας, μπορούσαν να λαμβάνουν κρατική διαφήμιση. «Κάθε πειρατικό μέσο που δεν πλήρωνε δημοσιογράφους έπαιρνε κανονικά διαφήμιση από το κράτος. Αυτό τελείωσε», ανέφερε.
«Η αλήθεια χρειάζεται χρόνο»
Κλείνοντας τη συζήτηση, ο κυβερνητικός εκπρόσωπος τόνισε ότι η αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης αποτελεί μια σύνθετη πρόκληση για τις σύγχρονες δημοκρατίες.
«Το ψέμα είναι θελκτικό και διαδίδεται πολύ γρήγορα. Η αλήθεια χρειάζεται επιχειρήματα, τεκμηρίωση και απόδειξη», είπε. Όπως υπογράμμισε, η προσπάθεια για την ενίσχυση της διαφάνειας και της αξιοπιστίας της ενημέρωσης πρέπει να συνεχιστεί.
Η συζήτηση ολοκληρώθηκε με την κοινή διαπίστωση ότι η παραπληροφόρηση αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις της ψηφιακής εποχής και ότι η αντιμετώπισή της απαιτεί συνεργασία μεταξύ πολιτείας, δημοσιογράφων, ψηφιακών πλατφορμών και κοινωνίας των πολιτών.