Υπάρχουν πολλοί που θεωρούν ότι το Netflix επηρεάζει την ευφυΐα μας. Ο ισχυρισμός αυτός τίθεται σε διαφορετική βάση από ό,τι λέγαμε παλιότερα για την τηλεόραση. Το ερώτημα που τίθεται και απασχολεί τον κόσμο δεν είναι πλέον αν η τηλεόραση «αποβλακώνει», αλλά μήπως η πλατφόρμα του Netflix απλοποιεί διαλόγους και την αφηγηματική της τεχνική, κατανοώντας ότι το κοινό παρακολουθεί με μειωμένη προσοχή, σκρολάροντας την ίδια στιγμή στο κινητό.
Ο ισχυρισμός αυτός γίνεται πιο κατανοητός αν παρακολουθήσει κανείς την εξέλιξη της σειράς του Netflix Stranger Things. Όταν ξεκίνησε το 2016, η αισθητική του ήταν σαν ύμνος στη δεκαετία του 1980, με πολλές αφηγηματικές αναφορές στον Στίβεν Κινγκ και τον Στίβεν Σπίλμπεργκ. Τα σκηνικά, τα κοστούμια, τα ειδικά εφέ και η ατμόσφαιρα – όλα συντελούσαν στη δημιουργία κλίματος που παραπέμπει στη δεκαετία του ’80 και υπηρετούσαν την ’80s αφήγηση.
Ωστόσο, στον τελευταίο κύκλο της σειράς, οι διάλογοι εστιάζουν κυρίως στην πλοκή, με ένα μεγάλο μέρος τους να αναλώνονται στο να εξηγούν ξανά και ξανά τη ροή της υπόθεσης, όπως κάνουν και οι σαπουνόπερες. Οι χαρακτήρες περιγράφουν με λεπτομέρειες τι σκοπεύουν να κάνουν, επαναλαμβάνουν όσα συνέβησαν λίγο πριν, αναλύουν τα κίνητρα για τη δράση τους. Ο κόσμος μπορεί να έρχεται «τα πάνω-κάτω», ωστόσο πάντα υπάρχει λίγος ακόμα χρόνος για να πιπιλίσουν οι πρωταγωνιστές μερικές ακόμα εξηγήσεις για τη δράση του σεναρίου. Το ερώτημα οπότε ορθώνεται αμείλικτο: Απλοποιεί το Netflix την αφήγηση, επειδή παρακολουθούμε συχνά τις σειρές ή ταινίες με το κινητό στο χέρι;
Η «δεύτερη οθόνη» αλλάζει τη λογική με την οποία γυρίζονται οι παραγωγές
Αυτό που περιγράφεται δεν είναι ένα φαινόμενο που εμφανίζεται αποκλειστικά και μόνο στη σειρά Stranger Things. Είναι πολλές οι παραγωγές του Netflix στις οποίες ο διάλογος υπερισχύει της δράσης. Το «πες, μην δείχνεις» φαίνεται να αντικαθιστά το εδραιωμένο αξίωμα των κινηματογραφιστών «δείξε, μην λες». Όπως έχει πει ο Ματ Ντέιμον για την ταινία The Rip, υπήρχαν στελέχη της πλατφόρμας που πρότειναν να επαναλαμβάνονται στους διαλόγους τα βασικά στοιχεία της πλοκής, επειδή «ο κόσμος είναι στο κινητό του όσο παρακολουθεί». Οι αλγόριθμοι καταγράφουν πότε ο θεατής αποσυνδέεται – και το περιεχόμενο προσαρμόζεται αναλόγως.
Οι συνέπειες δεν είναι μόνο ορατές και ευδιάκριτες στην αισθητικές μιας σειράς. Φωτισμός χαμηλής αντίθεσης, επίπεδες εικόνες, ήχος επεξεργασμένος – όλα αυτά επιστρατεύονται με στόχο όσα διαδραματίζονται στο σενάριο να ακούγονται καθαρά ακόμα και από ένα κινητό μέσα στο μετρό. Η εικόνα και ο ήχος σχεδιάζονται για συνθήκες διάσπασης προσοχής, όχι για να βυθιστεί κανείς σε έναν κινηματογραφικό κόσμο.
Στον αντίποδα, επιτυχίες όπως το «Adolescence» ή το «KPop Demon Hunters» αποδεικνύουν ότι το κοινό μπορεί ακόμη να ανταποκριθεί σε έργα που απαιτούν τη συγκέντρωσή του. Όταν απαιτείται η προσοχή και προσήλωσή του, το κοινό είναι διατεθειμένο να τη δώσει, όπως αναφέρει δημοσίευμα του DW.